Chương 1: Tỉnh Lại Giữa Trận Ép Gả

Đau.

Cơn đau như có ai cầm búa gõ thẳng vào trán, từng nhát, từng nhát một. Tô Vãn cố mở mắt, nhưng mí mắt nặng như đeo chì.

Điều cuối cùng cô nhớ được là dòng nước lũ đục ngầu. Cô vừa đẩy được đứa bé lên chiếc thuyền cứu hộ, thì một thân cây lớn trôi tới, đập mạnh vào người cô. Nước tràn vào mũi, vào miệng. Trong cơn ngạt thở, tay cô chỉ kịp nắm chặt miếng ngọc bội bà nội để lại, miếng ngọc cô đeo trên cổ suốt hai mươi tám năm.

Cô nghĩ mình chết rồi.

Vậy mà bây giờ, bên tai lại vang lên một giọng đàn bà the thé.

— Chết thì chết cho xong đi! Nằm đó giả vờ cho ai xem? Tao nói cho mày biết, Tô Vãn, mày có đập đầu thêm mười lần nữa thì ngày mốt nhà họ Cố vẫn sang rước dâu. Sính lễ người ta đưa rồi, mày không gả thì ai gả?

Một giọng con gái khác chen vào, nũng nịu mà lạnh lùng.

— Mẹ, mẹ nói nhỏ thôi. Chị ấy đập đầu cũng tại chị ấy tự chuốc lấy. Anh Cố bây giờ thành người tàn phế rồi, con mà gả qua đó thì cả đời coi như bỏ. Chị ấy là chị cả, chị ấy gả thay con thì có gì sai?

Tô Vãn nhíu mày. Ngay lúc ấy, một dòng ký ức xa lạ ồ ạt tràn vào đầu cô, như nước vỡ đê.

Thôn Hạnh Hoa. Công xã Thanh Khê. Mùa xuân năm một chín bảy bảy.

Cô gái trong ký ức cũng tên là Tô Vãn, năm nay mười chín tuổi. Mẹ ruột mất khi cô lên năm. Một năm sau, cha cô, Tô Đại Hữu, cưới Vương Quế Hoa, một góa phụ dẫn theo đứa con gái nhỏ hơn cô một tuổi tên là Kiều Kiều.

Từ đó, cô gái ấy sống như một cái bóng trong chính nhà mình. Dậy sớm nhất, ngủ muộn nhất, ra đồng kiếm công điểm nhiều nhất, nhưng bữa cơm lúc nào cũng chỉ có bát cháo loãng nhất.

Hai năm trước, nhà họ Cố ở cuối thôn sang dạm hỏi Tô Kiều Kiều cho con trai là Cố Trường Phong. Trường Phong đi bộ đội từ năm mười bảy tuổi, lên đến đại đội phó trinh sát, là niềm tự hào của cả thôn. Vương Quế Hoa mừng như bắt được vàng, nhận ngay sính lễ.

Nhưng ba tháng trước, tin dữ truyền về. Cố Trường Phong bị thương rất nặng ở chân trong một lần làm nhiệm vụ. Người ta đồn anh sẽ phải ngồi một chỗ cả đời. Anh được cho về quê dưỡng thương.

Tô Kiều Kiều khóc lóc nhất quyết không chịu gả. Trả lại sính lễ thì Vương Quế Hoa không nỡ, vì tiền đã tiêu gần hết. Thế là bà ta nghĩ ra một cách: để Tô Vãn gả thay.

Cô gái hiền lành ấy, lần đầu tiên trong đời, nói không. Bị mẹ kế tát hai cái, bị cha quay mặt làm ngơ, cô tuyệt vọng lao đầu vào cột nhà.

Và rồi, cô ấy không tỉnh lại nữa. Người tỉnh lại là Tô Vãn của hơn bốn mươi năm sau.

Tô Vãn nằm im, để dòng ký ức lắng xuống. Trong lòng cô dâng lên một nỗi chua xót khó tả. Cô gái kia cùng tên với cô, sống mười chín năm chưa từng được ai thương. Đến lúc chết cũng chỉ vì muốn tự quyết định đời mình một lần.

— Cô yên tâm, — Tô Vãn thầm nói trong lòng. — Thân thể này tôi nhận rồi. Những gì cô chịu, tôi sẽ đòi lại từng chút một.

Cô mở mắt.

Trần nhà là mấy cây xà gỗ đen sì, mạng nhện giăng ở góc. Cô đang nằm trên một tấm phản cứng, trải chiếc chiếu cói rách mép. Trán quấn một mảnh vải, còn thấm máu.

Đứng cạnh phản là một người đàn bà chừng bốn mươi tuổi, mặt dài, môi mỏng, hai tay chống nạnh. Đó là Vương Quế Hoa. Bên cạnh bà ta là một cô gái mặc áo bông hoa nhỏ, da trắng, mắt to, đang bĩu môi. Đó là Tô Kiều Kiều.

Thấy Tô Vãn mở mắt, Vương Quế Hoa hừ một tiếng.

— Tỉnh rồi hả? Tỉnh rồi thì dậy mà đi nấu cơm. Đừng tưởng đập đầu một cái là được nằm không ăn bám.

Tô Vãn không đáp. Cô chậm rãi ngồi dậy, tựa lưng vào vách đất. Đầu vẫn còn choáng, nhưng ánh mắt cô đã tỉnh táo hoàn toàn.

Cô nhìn Vương Quế Hoa. Ánh mắt ấy không còn sợ sệt, lẩn tránh như trước nữa, mà bình thản, lạnh lẽo, giống như nhìn một người dưng.

Vương Quế Hoa bất giác lùi lại nửa bước, rồi lập tức thấy xấu hổ vì mình vừa lùi. Bà ta cao giọng.

— Nhìn cái gì mà nhìn? Mày muốn ăn đòn nữa phải không?

— Tôi gả.

Hai chữ ấy nói ra rất nhẹ, nhưng cả gian nhà như lặng đi.

Tô Kiều Kiều tròn mắt. Vương Quế Hoa há miệng, nhất thời không biết nói gì. Bà ta đã chuẩn bị sẵn một tràng chửi, thậm chí đã nghĩ đến việc trói người lại khiêng sang nhà họ Cố, vậy mà con bé này lại tự gật đầu.

— Mày… mày nói thật?

— Thật. — Tô Vãn nhìn thẳng vào bà ta. — Nhưng tôi có điều kiện.

Vương Quế Hoa lập tức cảnh giác.

— Điều kiện gì?

— Thứ nhất, của hồi môn mẹ tôi mang theo khi về nhà này, phải trả lại cho tôi đầy đủ. Chiếc vòng bạc, cái rương gỗ long não, và hai trăm đồng mẹ tôi để dành, giấy tờ ghi rõ ràng, bà đừng nói là không có.

Sắc mặt Vương Quế Hoa biến đổi.

Chuyện của hồi môn, cả thôn chẳng mấy người biết. Mẹ ruột Tô Vãn vốn là con gái một nhà buôn nhỏ trên thị trấn, lúc về làm dâu mang theo không ít đồ. Sau khi bà mất, tất cả đều rơi vào tay Vương Quế Hoa. Cái vòng bạc kia, bà ta còn định để dành cho Kiều Kiều đi lấy chồng.

Tô Vãn biết những chuyện này, là vì trong ký ức của nguyên chủ, mẹ cô từng ôm cô kể lại từng món một, trước lúc nhắm mắt.

— Thứ hai, — Tô Vãn nói tiếp, không để bà ta kịp chen vào, — sính lễ nhà họ Cố đưa sang, là đưa cho người gả qua đó. Người gả là tôi, vậy sính lễ phải theo tôi về nhà chồng.

— Mày điên rồi! — Vương Quế Hoa hét lên. — Sính lễ là nhà này nhận, nuôi mày mười mấy năm không tốn cơm à?

— Tôi mười hai tuổi đã ra đồng kiếm công điểm. — Tô Vãn bình tĩnh đáp. — Bảy năm nay, công điểm của tôi năm nào cũng cao nhất nhà. Sổ của đại đội ghi rõ cả. Bà muốn tính tiền cơm, thì chúng ta tính cho rõ, mời đại đội trưởng Trương đến làm chứng.

Vương Quế Hoa nghẹn họng.

Tô Kiều Kiều không chịu được nữa, giậm chân.

— Chị đừng có được nước làm tới! Chị gả cho một thằng què, còn đòi tiền đòi của, chị không thấy mất mặt à?

Tô Vãn quay sang nhìn cô ta, khóe môi khẽ cong lên.

— Người ta là quân nhân, bị thương khi làm nhiệm vụ. Em gọi người ta là thằng què, câu này mà truyền ra ngoài, em đoán xem đại đội và công xã sẽ nghĩ gì về nhà mình?

Mặt Tô Kiều Kiều trắng bệch.

Năm một chín bảy bảy, xúc phạm quân nhân không phải chuyện nhỏ. Nhẹ thì bị cả thôn khinh, nặng thì bị gọi lên công xã phê bình.

— Còn nữa, — Tô Vãn chậm rãi nói, — nếu tôi không gả, thì người phải gả là em. Hoặc là nhà mình trả lại toàn bộ sính lễ. Em chọn đi.

Tô Kiều Kiều há miệng, rồi lại ngậm chặt. Cô ta quay sang nhìn mẹ, mắt đỏ hoe.

Vương Quế Hoa nghiến răng. Bà ta nhìn đứa con riêng của chồng, như lần đầu tiên nhìn thấy nó. Con bé này trước giờ bị đánh không dám khóc to, bị mắng không dám cãi lại, vậy mà hôm nay đập đầu một cái, lại như biến thành người khác.

— Được, được lắm. — Bà ta rít qua kẽ răng. — Để tao bàn với cha mày đã.

Nói xong, bà ta kéo Tô Kiều Kiều ra ngoài, đóng sầm cửa lại.

Gian nhà chỉ còn lại một mình Tô Vãn.

Cô thở ra một hơi dài, lúc này mới thấy lưng áo đã ướt mồ hôi. Thân thể này quá yếu, ngồi nói chuyện một lúc mà tim đã đập thình thịch.

Cô đưa tay sờ lên cổ theo thói quen. Ngón tay chạm vào một sợi dây đỏ đã bạc màu.

Tim Tô Vãn khựng lại một nhịp.

Cô kéo sợi dây ra. Treo ở đầu dây là một miếng ngọc bội màu xanh nhạt, to bằng hai đốt ngón tay, chạm hình một đóa sen nhỏ. Mép ngọc có một vết sứt rất nhỏ hình bán nguyệt.

Giống hệt.

Giống hệt miếng ngọc bà nội đeo cho cô năm cô lên sáu. Bà nói, đây là đồ tổ truyền, đã qua tay rất nhiều đời, có thể trừ tà, giữ mạng. Vết sứt kia là do cô hồi nhỏ nghịch ngợm làm rơi xuống bậc đá.

Trong ký ức của nguyên chủ, miếng ngọc này là di vật duy nhất mẹ để lại. Vương Quế Hoa từng định lấy, nhưng thấy nó chỉ là ngọc rẻ tiền, lại sứt mép, nên mới bỏ qua.

Tô Vãn nắm chặt miếng ngọc trong lòng bàn tay. Ngọc lạnh, nhưng ở chính giữa dường như có một điểm ấm rất nhỏ, như có nhịp đập.

Cô chợt nhớ ra. Trên trán cô có máu. Khi nguyên chủ đập đầu, máu chảy xuống, có lẽ đã dính vào miếng ngọc.

Cô cúi nhìn kỹ. Quả nhiên, trong đóa sen chạm nổi có một vệt đỏ sẫm, nhưng vệt đỏ ấy không nằm trên bề mặt, mà như đã thấm vào bên trong.

Như bị thứ gì đó dẫn dắt, Tô Vãn cắn nhẹ đầu ngón tay, nặn ra một giọt máu, nhỏ lên giữa đóa sen.

Giọt máu vừa chạm vào ngọc liền biến mất, như nước thấm vào cát khô.

Ngay sau đó, trước mắt cô tối sầm. Rồi một luồng sáng dịu dàng bao trùm lấy cô.

Khi nhìn rõ trở lại, Tô Vãn phát hiện mình đang đứng trên một vùng đất lạ.

Dưới chân là đất đen, tơi xốp, mềm như nhung, tỏa ra mùi thơm ngai ngái của đất mới cày. Vùng đất ấy rộng chừng một mẫu, bốn phía bị một lớp sương trắng mờ bao quanh, không nhìn thấy gì phía sau.

Ở góc bên trái có một gian nhà gỗ nhỏ, mái lợp ngói xanh. Cạnh nhà gỗ, một dòng suối nhỏ róc rách chảy ra từ khe đá, đổ vào một cái ao tròn bằng cái nong. Nước trong đến mức nhìn thấy từng viên sỏi dưới đáy, trên mặt nước lững lờ một làn hơi mỏng.

Tô Vãn đứng sững rất lâu.

Là một kỹ sư nông nghiệp, cô từng đọc qua không ít tiểu thuyết mạng trong những đêm trực ở trạm thí nghiệm. Không gian tùy thân, linh tuyền, đất đen, những thứ ấy cô chỉ coi là chuyện để giải trí.

Vậy mà bây giờ, nó lại thật sự nằm ngay trước mắt cô.

Cô bước đến bên ao, ngồi xuống, vốc một ngụm nước lên uống.

Nước mát lạnh, ngọt thanh, trôi xuống cổ họng như một dòng suối nhỏ. Rồi một luồng hơi ấm từ bụng lan ra khắp tứ chi. Cơn đau trên trán dịu dần, cảm giác choáng váng tan đi, ngay cả cơ thể mệt rã rời cũng như được tiếp thêm sức lực.

Tô Vãn đưa tay sờ trán. Vết thương dưới lớp vải vẫn còn, nhưng không còn rỉ máu nữa.

Cô nhìn mặt nước, trong mắt dần dần sáng lên.

Có mẫu đất này, có ao nước này, cô sẽ không bao giờ phải sống những ngày đói khổ như nguyên chủ nữa.

Bên ngoài vọng vào tiếng cãi nhau loáng thoáng. Là giọng Vương Quế Hoa và một giọng đàn ông trầm đục, chắc là cha cô, Tô Đại Hữu.

Tô Vãn nhắm mắt, trong lòng thầm nghĩ ra ngoài. Ngay lập tức, cô đã ngồi lại trên tấm phản cứng trong gian nhà đất. Miếng ngọc vẫn nằm trong lòng bàn tay, ấm áp lạ thường.

Cô nhét ngọc vào trong áo, sát da thịt.

Ngoài cửa, giọng Vương Quế Hoa vang lên, cố ý thật to.

— Ông nghe chưa, con gái ông giỏi lắm rồi, dám đòi của hồi môn, còn đòi luôn cả sính lễ! Nó muốn mang hết của nhà này đi đấy!

Một lúc lâu sau, giọng Tô Đại Hữu mới lí nhí vang lên.

— Thì… đồ của mẹ nó, trả cho nó cũng phải…

— Phải cái gì mà phải! Ông thử trả xem, để coi mẹ con tôi sống thế nào!

Tô Vãn nghe vậy, không giận, chỉ thấy buồn cười.

Cô biết, chỉ nói suông thì Vương Quế Hoa sẽ không bao giờ chịu nhả ra. Muốn lấy lại những thứ thuộc về mình, cô cần một người làm chứng mà cả nhà họ Tô đều không dám cãi.

Cô đứng dậy, chỉnh lại mảnh vải trên trán, kéo thẳng vạt áo bông cũ, rồi đẩy cửa bước ra.

Ánh nắng đầu xuân rọi xuống sân đất, chói đến mức cô phải nheo mắt.

Vương Quế Hoa đang chống nạnh giữa sân, thấy cô đi ra liền sững người.

— Mày đi đâu?

Tô Vãn không quay đầu lại.

— Đi mời đại đội trưởng.

Phía sau, tiếng hét của Vương Quế Hoa vang khắp sân. Nhưng Tô Vãn đã bước ra khỏi cổng, đi thẳng về phía con đường đất dẫn tới trụ sở đại đội.

Gió xuân thổi qua cánh đồng mạ non, xanh mướt một màu.

Đây là năm một chín bảy bảy. Một năm mà sau này người ta sẽ nhớ mãi, vì mùa đông năm ấy, cánh cửa đại học sẽ mở ra lần nữa sau mười năm đóng lại.

Và Tô Vãn, một người đến từ tương lai, đã biết trước điều đó.

Trụ sở đại đội sản xuất thôn Hạnh Hoa là ba gian nhà ngói cũ, trước kia vốn là từ đường của một dòng họ lớn. Trên tường vẫn còn dán mấy tấm khẩu hiệu đỏ đã phai màu. Trước sân có một cây hòe già, trên cành treo một cái kẻng sắt, mỗi sáng gõ lên là cả thôn ra đồng.

Lúc Tô Vãn đến nơi, đại đội trưởng Trương đang ngồi ghi sổ công điểm cùng kế toán. Ông năm nay ngoài năm mươi, da đen sạm, mặt vuông, nổi tiếng trong thôn là người nói một là một, hai là hai.

Thấy cô gái nhà họ Tô trán quấn vải, mặt mày tái nhợt đứng ở cửa, ông khựng lại.

— Con bé Vãn đấy à? Nghe nói cháu… — Ông ngập ngừng, không nói tiếp.

Chuyện con gái nhà họ Tô đập đầu vào cột, sáng nay đã truyền khắp thôn. Ở cái thôn nhỏ này, chuyện gì cũng không giấu được quá nửa ngày.

Tô Vãn cúi đầu chào.

— Bác Trương, cháu không sao rồi. Cháu đến là muốn nhờ bác một việc.

Cô kể lại mọi chuyện, không thêm không bớt. Chuyện sính lễ nhà họ Cố, chuyện mẹ kế ép gả thay, và chuyện của hồi môn của mẹ ruột.

Giọng cô không lớn, cũng không khóc lóc. Chính vì bình tĩnh như vậy, mà người nghe lại càng thấy nặng lòng.

Đại đội trưởng Trương nghe xong, đặt cây bút xuống, thở dài một hơi.

— Cháu thật sự đồng ý gả cho thằng Phong?

— Cháu đồng ý. — Tô Vãn gật đầu. — Anh Cố là người tốt, bị thương là vì làm nhiệm vụ. Cháu gả cho anh ấy, không thấy thiệt thòi gì cả.

Câu này cô nói thật lòng. Trong ký ức của nguyên chủ, Cố Trường Phong là một người rất ít nói. Hồi còn ở thôn, có lần nguyên chủ gánh nước trượt chân ngã xuống bờ ruộng, chính anh là người đi ngang qua kéo cô lên, còn gánh giúp cô hai thùng nước về đến tận cổng. Anh không nói một lời nào, gánh xong thì đi.

Chuyện nhỏ như vậy, nguyên chủ nhớ suốt mấy năm.

Đại đội trưởng Trương nhìn cô thật lâu, rồi đứng dậy, khoác áo.

— Được. Chuyện này bác làm chứng cho cháu. Đồ của mẹ cháu, bác cũng nhớ. Hồi đó lúc mẹ cháu về làm dâu, cả thôn ra xem, cái rương gỗ long não ấy bác còn khiêng giúp một đầu.

Tô Vãn cúi đầu thật sâu.

— Cháu cảm ơn bác.

Khi hai bác cháu về đến nhà họ Tô, trước cổng đã có không ít người đứng xem. Người thì cầm bát cơm, người thì bế con, ai nấy đều nghển cổ nhìn vào.

Vương Quế Hoa vừa thấy đại đội trưởng, sắc mặt liền thay đổi mấy lần. Bà ta lập tức nặn ra một nụ cười.

— Ôi, đại đội trưởng, sao ông lại đến đây? Chuyện nhà nhỏ thôi mà, con bé nó đập đầu nên nói năng lung tung…

— Lung tung hay không thì tôi tự nghe. — Đại đội trưởng Trương xua tay, đi thẳng vào sân, ngồi xuống chiếc ghế đẩu dưới mái hiên. — Đại Hữu, ra đây.

Tô Đại Hữu từ trong nhà lóng ngóng bước ra, hai tay xoa xoa vào nhau, không dám nhìn con gái.

Ông là một người đàn ông thật thà, nhưng thật thà đến mức nhu nhược. Mười mấy năm nay, vợ nói gì nghe nấy. Con gái bị đánh, ông chỉ biết thở dài rồi ra đồng làm việc.

Tô Vãn nhìn ông, trong lòng không có hận, chỉ có một chút lạnh nhạt. Người cha này, cô không trông mong gì nữa.

Đại đội trưởng Trương hắng giọng.

— Tôi nói luôn cho rõ. Con bé Vãn đồng ý gả sang nhà họ Cố, thay cho con bé Kiều Kiều. Chuyện này tốt cho cả hai nhà, tôi không có ý kiến. Nhưng có hai việc phải làm cho minh bạch.

Ông giơ một ngón tay.

— Thứ nhất, đồ hồi môn của mẹ con bé. Cái rương gỗ long não, chiếc vòng bạc, cả thôn này người già đều nhớ. Còn tiền thì tôi không rõ, nhưng con bé nói có giấy tờ.

Tô Vãn bước lên một bước.

— Thưa bác, trong rương có một cuốn sổ nhỏ, bìa xanh. Mẹ cháu ghi từng khoản tiền để dành ở trong đó, có cả chữ ký của cha cháu. Hai trăm mười hai đồng.

Cả sân xôn xao.

Hai trăm đồng, vào năm một chín bảy bảy, là một khoản tiền rất lớn. Một người lao động khỏe mạnh làm quần quật cả năm ở đại đội, chia ra cũng chỉ được vài chục đồng.

Vương Quế Hoa mặt đỏ tía tai.

— Làm gì có! Tiền đó… tiền đó tiêu từ lâu rồi! Nuôi nó lớn chừng này, không tốn tiền à?

— Vậy cuốn sổ đâu? — Tô Vãn hỏi. — Nếu đã tiêu, thì trong sổ hẳn có ghi tiêu vào việc gì.

Vương Quế Hoa nghẹn lời.

Cuốn sổ ấy, bà ta đã từng nhìn thấy. Nhưng bà ta không biết chữ, chỉ nghĩ là thứ vô dụng nên vứt dưới đáy rương. Ai ngờ con bé này lại nhớ.

Đại đội trưởng Trương quay sang Tô Đại Hữu.

— Đại Hữu, ông nói đi. Có hay không?

Tô Đại Hữu cúi gằm mặt. Ông im lặng rất lâu, lâu đến mức người đứng xem bắt đầu bàn tán. Cuối cùng, ông lí nhí nói.

— Có… Tiền vẫn còn. Mẹ nó… Quế Hoa giữ.

— Tô Đại Hữu! — Vương Quế Hoa hét lên.

Nhưng đã muộn rồi.

Đại đội trưởng Trương gõ tẩu thuốc vào bậc thềm.

— Vậy thì đem ra đây. Đồ của người chết để lại cho con, không ai được giữ. Đây là lý lẽ, cũng là đạo đức. Chị Quế Hoa, chị muốn cả thôn này nói chị chiếm của con riêng của chồng à?

Những người đứng xem ngoài cổng bắt đầu chỉ trỏ. Có bà cụ còn nói to.

— Đúng đấy! Hồi mẹ con bé Vãn còn sống, đối xử với hàng xóm tốt biết bao nhiêu. Bây giờ con bé lại bị bắt nạt đến thế này…

Vương Quế Hoa cắn răng đến mức môi trắng bệch. Bà ta biết, hôm nay mà không nhả ra, thì sau này ở thôn này không ngẩng mặt lên được nữa.

Cuối cùng, bà ta dậm chân vào nhà. Một lúc sau, bà ta khiêng ra một chiếc rương gỗ màu nâu sẫm, đặt phịch xuống sân.

Mùi thơm nhè nhẹ của gỗ long não tỏa ra.

Tô Vãn quỳ xuống bên chiếc rương, đưa tay vuốt lên nắp gỗ. Trên nắp có khắc hai chữ nhỏ, là tên của mẹ cô.

Trong ký ức, có một hình ảnh rất mờ. Một người đàn bà dịu dàng ngồi bên chiếc rương này, mở ra lấy từng thứ cho đứa bé gái xem. Đây là áo cưới của mẹ. Đây là đôi hài thêu. Đây là chiếc vòng bạc, sau này lớn lên mẹ đeo cho con.

Khóe mắt Tô Vãn cay cay. Đó là cảm xúc còn sót lại của nguyên chủ.

Cô mở rương. Bên trong trống đi gần một nửa. Áo cưới không còn, đôi hài cũng không thấy. Chỉ còn mấy tấm vải cũ, một cái gương đồng, và dưới đáy là cuốn sổ bìa xanh.

— Chiếc vòng bạc đâu? — Cô ngẩng đầu hỏi.

Vương Quế Hoa quay mặt đi. Tô Kiều Kiều đứng sau lưng mẹ, vội vàng giấu tay ra sau lưng.

Tô Vãn nhìn thấy rồi.

Cô đứng dậy, đi đến trước mặt Tô Kiều Kiều, chìa tay ra.

— Đưa đây.

— Không có! Chị nói gì vậy… — Tô Kiều Kiều lùi lại, mặt đỏ bừng.

— Ống tay áo bên trái của em, — Tô Vãn nói rất chậm, — có một vật cứng, hình tròn, đang cộm lên. Em muốn tự đưa, hay để bác Trương nhờ thím Lưu khám người?

Tô Kiều Kiều sợ đến tái mặt. Bị khám người trước mặt cả thôn, cô ta còn mặt mũi nào nữa. Cô ta run rẩy rút từ trong tay áo ra một chiếc vòng bạc chạm hoa văn dây leo, ném xuống đất.

— Cho chị! Ai thèm cái đồ cũ của người chết!

Chiếc vòng lăn mấy vòng trên đất, dừng lại dưới chân Tô Vãn.

Cô cúi xuống nhặt lên, thổi sạch bụi, rồi đeo vào cổ tay. Chiếc vòng hơi rộng, lạnh lẽo, nhưng cô lại thấy trong lòng ấm áp vô cùng.

— Mẹ, con lấy lại được rồi. — Cô thầm nói.

Sau đó là phần tiền. Vương Quế Hoa vào trong nhà rất lâu, cuối cùng đếm ra một trăm tám mươi đồng, nói là chỉ còn chừng đó. Đại đội trưởng Trương nhìn bà ta, rồi nhìn Tô Vãn.

Tô Vãn hiểu ý ông. Ép quá thì chó cùng rứt giậu, hôm nay lấy được chừng này đã là tốt lắm rồi. Hơn nữa, cô còn một chuyện quan trọng hơn.

— Một trăm tám mươi đồng, cháu nhận. — Cô nói. — Ba mươi hai đồng còn lại, coi như con gái trả công cha mẹ nuôi dưỡng. Nhưng sính lễ nhà họ Cố đưa sang, phải để cháu mang về nhà họ Cố.

Đại đội trưởng Trương gật đầu.

— Hợp lý. Người ta đưa sính lễ là để cưới vợ cho con trai. Sính lễ theo cô dâu về, ở đâu cũng là lẽ thường.

Sính lễ nhà họ Cố gồm sáu mươi đồng tiền mặt, hai mươi cân phiếu lương thực, một tấm vải hoa và một cái phích nước. Phích nước thì Vương Quế Hoa đã dùng rồi, vải hoa đã may thành áo cho Kiều Kiều, cuối cùng chỉ còn lại tiền và phiếu.

Tô Vãn nhận hết, không nói thêm một lời.

Đến lúc này, Vương Quế Hoa như bị rút mất nửa cái mạng. Bà ta ngồi bệt xuống bậc thềm, vỗ đùi khóc lóc, chửi con riêng của chồng là đồ vô ơn. Nhưng chẳng ai đứng về phía bà ta nữa.

Đại đội trưởng Trương đứng dậy, trước khi đi còn quay lại nói.

— Ngày mốt nhà họ Cố sang rước dâu. Đại Hữu, ông là cha, ít nhất cũng phải đưa con gái ra đến cổng.

Tô Đại Hữu cúi đầu, ừ một tiếng rất khẽ.

Đêm hôm ấy, Tô Vãn ôm chiếc rương gỗ vào gian bếp nhỏ phía sau, nơi nguyên chủ vẫn ngủ suốt mười mấy năm. Gian bếp chỉ kê vừa một tấm ván, cạnh bếp lò, mùa đông thì ấm, mùa hè thì nóng như lò nung.

Cô cài then cửa, ngồi xuống, lấy ngọc bội ra.

Lần này, chỉ cần nghĩ đến, cô đã lập tức đứng trong không gian.

Ánh sáng nơi đây dịu dàng như buổi chiều mùa thu, không thấy mặt trời, nhưng mọi thứ đều rõ ràng. Tô Vãn bắt đầu đi một vòng, xem xét thật kỹ.

Mảnh đất đen đúng là rộng một mẫu. Cô bốc một nắm đất lên, bóp nhẹ, đất tơi ra, ẩm vừa phải. Là người cả đời làm nông nghiệp, cô chỉ cần nhìn là biết, đây là loại đất màu mỡ nhất cô từng thấy, tốt hơn cả đất đen vùng đông bắc.

Gian nhà gỗ có một phòng duy nhất. Bên trong có một chiếc giường tre, một cái bàn, và một chiếc kệ gỗ trống trơn. Trên tường treo một cái nón lá cũ và một cái cuốc nhỏ. Mọi thứ đều phủ một lớp bụi mỏng, như đã chờ đợi rất lâu.

Tô Vãn đặt chiếc rương gỗ long não lên kệ. Cô thử nghĩ trong đầu, rương đi ra ngoài, rồi rương trở lại. Chiếc rương biến mất, rồi lại xuất hiện. Không gian này có thể cất giữ đồ vật.

Cô còn phát hiện thêm một điều. Trên bàn có một nén nhang đã cháy dở, cô châm lửa thử, rồi ra ngoài đợi. Ngoài không gian qua chừng một khắc, cô vào lại xem, nén nhang đã cháy được gần ba khắc.

Thời gian trong không gian trôi nhanh gấp ba lần bên ngoài.

Tô Vãn ngồi xuống bậc cửa nhà gỗ, nhìn mảnh đất đen trước mặt, đầu óc xoay chuyển rất nhanh.

Đất tốt, nước tốt, thời gian lại nhanh gấp ba. Nếu cô trồng rau ở đây, một tháng bên ngoài có thể bằng ba tháng trong không gian. Rau, củ, lúa, thậm chí là thuốc nam, đều có thể trồng được.

Vấn đề duy nhất là, cô chưa có hạt giống.

— Không sao. — Cô lẩm bẩm. — Từ từ rồi sẽ có.

Cô đi đến bên ao linh tuyền, cúi xuống nhìn bóng mình trong nước.

Đó là một khuôn mặt gầy gò, vàng vọt vì thiếu ăn, nhưng đường nét rất đẹp. Mắt to, mũi thẳng, đôi môi hơi mỏng. Nếu được ăn uống đầy đủ, chắc chắn sẽ là một cô gái rất xinh đẹp.

Tô Vãn tháo mảnh vải trên trán ra. Vết thương đã khép miệng, chỉ còn một vệt hồng nhạt.

Cô lấy cái phích nước bằng sắt tráng men mà cô vừa giấu vào không gian, đó là thứ duy nhất trong căn bếp thuộc về cô, rồi múc đầy nước linh tuyền.

Ngày mốt, cô sẽ về nhà họ Cố.

Trong ký ức, mẹ của Cố Trường Phong bệnh phổi đã nhiều năm, ho đến mức không đi làm đồng được. Em gái anh thì gầy như que củi. Còn bản thân anh, nằm một chỗ với đôi chân bị thương, tương lai mờ mịt.

Nhà ấy, nghèo đến mức không có gì để mất nữa.

Nhưng Tô Vãn lại nghĩ, chính vì vậy, nên đó mới là nơi cô có thể bắt đầu lại từ đầu.

Cô cất phích nước, ra khỏi không gian, nằm xuống tấm ván cứng bên bếp lò. Bên ngoài, tiếng chó sủa xa xa, tiếng gió lùa qua mái tranh.

Lần đầu tiên kể từ khi tỉnh dậy ở thời đại này, Tô Vãn ngủ một giấc thật sâu.

Sáng hôm sau, trời còn chưa sáng hẳn, Tô Vãn đã dậy.

Theo thói quen của nguyên chủ, cô nhóm bếp, đun nồi nước, quét sân. Nhưng hôm nay, khi Vương Quế Hoa ngái ngủ bước ra, nhìn thấy cô đứng giữa sân, bà ta chỉ hừ một tiếng rồi bỏ vào bếp, đập nồi đập bát loảng xoảng. Đến bữa sáng, trên bàn không có bát của Tô Vãn.

Tô Vãn cũng chẳng buồn để ý. Cô quay vào gian bếp nhỏ, đóng cửa, vào không gian uống mấy ngụm nước linh tuyền. Cơn đói cồn cào lập tức dịu đi, cả người nhẹ bẫng.

Hôm nay cô còn nhiều việc phải làm. Ngày mai về nhà chồng, cô không thể đi tay không. Nhà họ Cố nghèo thế nào, trong ký ức của nguyên chủ đã có. Cô cần mua một ít lương thực, một ít đồ dùng, và quan trọng nhất là hạt giống.

Cô cất một trăm tám mươi đồng vào không gian, chỉ để lại trong túi áo mười đồng lẻ, rồi đi ra cổng.

Vừa ra đến đầu ngõ, đã nghe có người gọi.

— Vãn ơi! Đi đâu sớm thế con?

Là thím Lưu nhà bên cạnh. Thím năm nay ngoài bốn mươi, người thấp đậm, mặt tròn, lúc nào cũng cười. Trên tay thím xách một cái làn tre, bên trong lót rơm, xếp mấy chục quả trứng gà.

Trong ký ức của nguyên chủ, thím Lưu là một trong số rất ít người trong thôn đối xử tốt với cô. Hồi nhỏ, mỗi lần bị mẹ kế bỏ đói, cô lại lén chạy sang nhà thím, thím lúc nào cũng dúi cho cô nửa củ khoai hay một cái bánh ngô.

— Cháu chào thím. — Tô Vãn cười. — Cháu lên công xã mua ít đồ. Thím đi đâu vậy ạ?

— Thím cũng lên công xã đây, mang trứng lên trạm thu mua. — Thím Lưu nheo mắt nhìn cô. — Trán con đỡ chưa? Hôm qua thím nghe con đòi được đồ của mẹ con về, thím mừng muốn khóc. Giỏi lắm! Sớm phải thế từ lâu rồi.

Hai thím cháu cùng nhau đi trên con đường đất dẫn ra công xã. Đường dài hơn chục dặm, men theo một con sông nhỏ, hai bên là ruộng lúa mạch xanh rì. Gió sớm mùa xuân còn lạnh, thổi qua mặt rát rát.

Đi được một đoạn, thím Lưu bắt đầu kể chuyện. Thím kể chuyện trong thôn, chuyện nhà này cãi nhau, nhà kia có con dâu mới. Rồi như chợt nhớ ra, thím hạ giọng.

— Vãn này, con sắp về nhà họ Cố, có mấy chuyện thím phải nói cho con biết.

— Dạ, thím nói đi ạ.

— Nhà họ Cố là nhà tử tế. — Thím Lưu thở dài. — Ông Cố, tức là cha thằng Phong, ngày trước là người khỏe nhất thôn. Năm thằng Phong mười lăm tuổi, có trận lũ quét từ trên núi đổ xuống, cuốn mất mấy đứa trẻ chăn trâu ở bờ sông. Ông ấy nhảy xuống cứu được ba đứa, đến đứa thứ tư thì không lên được nữa.

Tô Vãn khựng bước.

Lũ quét. Cứu người. Không lên được nữa.

Cô nhớ đến dòng nước đục ngầu đã cuốn mình đi, nhớ đến đứa bé cô vừa đẩy lên thuyền. Trong lòng bỗng dâng lên một cảm giác kỳ lạ, như có một sợi dây vô hình đang nối cô với gia đình xa lạ kia.

— Từ đó, bà Lưu Thục Cầm, mẹ thằng Phong, vừa đau vừa làm lụng quá sức, đổ bệnh phổi, ho mãi không khỏi. — Thím Lưu nói tiếp. — Thằng Phong mười bảy tuổi thì đi bộ đội. Nghe nói ở trong quân nó giỏi lắm, mấy năm đã lên đến đại đội phó. Phụ cấp tháng nào cũng gửi về hết cho mẹ, không giữ lại cho mình một đồng.

— Thế còn lần này anh ấy bị thương…

— Nghe nói là đi làm nhiệm vụ trên núi, gặp đá lở. — Thím Lưu lắc đầu. — Nó lấy thân mình che cho một cậu lính trẻ, cậu kia không sao, còn nó thì bị đá đè lên chân. Đưa về bệnh viện quân khu nằm hơn hai tháng, bác sĩ bảo khó đi lại được. Thế là nó xin về quê. Nghe nói lãnh đạo giữ lắm, nhưng nó không chịu, bảo không muốn làm gánh nặng cho đơn vị.

Tô Vãn im lặng rất lâu.

Thím Lưu liếc nhìn cô, tưởng cô sợ, vội nói thêm.

— Thím kể không phải để con sợ đâu. Thím chỉ muốn nói, thằng Phong là đứa có tình có nghĩa. Con gả cho nó, có thể sẽ khổ, nhưng nó sẽ không bao giờ để con chịu thiệt. Còn hơn ở lại cái nhà kia.

— Cháu biết ạ. — Tô Vãn khẽ nói. — Cảm ơn thím.

Công xã Thanh Khê nằm ở một thị trấn nhỏ, có một con phố chính lát đá, hai bên là trụ sở công xã, trạm y tế, bưu điện, và quan trọng nhất là hợp tác xã cung tiêu.

Lúc hai thím cháu đến nơi, trước cửa hợp tác xã đã có một hàng người dài. Thời buổi này, muốn mua thứ gì cũng phải có tiền, lại phải có phiếu. Phiếu lương thực, phiếu vải, phiếu dầu, phiếu thịt, mỗi nhà được phát bao nhiêu đều có định mức. Có tiền mà không có phiếu, cũng chỉ biết đứng nhìn.

Thím Lưu đến trạm thu mua bán trứng. Trước khi đi, thím ngập ngừng một chút, rồi kéo Tô Vãn ra một góc.

— Con mua trứng không? Trạm thu mua trả có năm xu một quả, thím bán cho con năm xu, con lấy sáu quả mang về nhà chồng mà bồi bổ.

Tô Vãn biết thím đang giúp mình. Trứng gà ngoài chợ không bao giờ có giá ấy. Cô không từ chối, đưa cho thím ba hào, nhận lấy sáu quả trứng, cẩn thận bọc trong khăn.

Đợi gần một canh giờ mới đến lượt cô.

Người bán hàng là một cô gái trẻ mặt lạnh tanh, tay cầm bàn tính, nói chuyện như ra lệnh.

— Mua gì? Có phiếu không?

Tô Vãn đưa ra một cân phiếu lương thực, phiếu này nằm trong số sính lễ nhà họ Cố.

— Cho em một cân bột mì. Nửa cân đường đỏ. Với lại, ở đây có bán hạt giống không chị?

Cô gái bán hàng liếc cô một cái, như thấy lạ. Người đến hợp tác xã chủ yếu mua muối, mua dầu, mua vải, rất ít người hỏi hạt giống. Cô ta chỉ tay vào một góc quầy.

— Bên kia. Tự xem đi.

Góc quầy có mấy chiếc túi vải nhỏ, bên ngoài dán giấy viết tay. Hạt cải, hạt hành, hạt rau dền, hạt cà, hạt bí đỏ. Giá rẻ đến mức đáng ngạc nhiên, chỉ vài xu một gói, không cần phiếu.

Tô Vãn mắt sáng rực. Cô mua mỗi loại một gói, rồi lại mua thêm hai gói hạt cải nữa.

Cô gái bán hàng vừa gói đồ vừa hỏi, giọng có phần mỉa mai.

— Mua nhiều hạt giống thế làm gì? Ruộng đều là của đại đội, nhà cô có đất đâu mà trồng.

— Nhà chồng em có mảnh vườn nhỏ sau nhà. — Tô Vãn mỉm cười. — Trồng ít rau ăn cho đỡ.

Ngoài bột mì, đường đỏ và hạt giống, cô còn mua một bánh xà phòng, một cây kim với cuộn chỉ, và một túi kẹo mạch nha nhỏ. Kẹo mạch nha không cần phiếu, nhưng đắt. Cô vẫn mua, vì trong ký ức có hình ảnh một cô bé gầy gò nhà họ Cố, nhìn kẹo của trẻ con nhà khác đến chảy nước miếng.

Ra khỏi hợp tác xã, Tô Vãn đi vòng qua một con hẻm nhỏ phía sau. Thím Lưu đã dặn cô, ở cuối hẻm có một bà cụ thỉnh thoảng bán lén mấy thứ không cần phiếu.

Quả nhiên, dưới gốc cây đa cuối hẻm, có một bà cụ tóc bạc ngồi trên chiếc ghế con, trước mặt đặt một cái làn phủ vải. Thấy Tô Vãn đến gần, bà cụ ngẩng lên, đảo mắt nhìn quanh rồi mới hỏi nhỏ.

— Mua gì?

— Bà có mỡ lợn không ạ?

Bà cụ vén một góc vải, bên trong có mấy miếng mỡ lợn trắng ngà gói trong lá chuối.

— Nửa cân, tám hào.

Đắt gấp đôi giá hợp tác xã, nhưng không cần phiếu thịt. Tô Vãn trả tiền, cầm miếng mỡ, cảm ơn bà cụ rồi nhanh chóng rời đi.

Cô biết, những người như bà cụ này đang đi trên dây. Thời buổi này, buôn bán riêng là chuyện cấm. Bị bắt thì nhẹ là bị tịch thu, nặng là bị đem ra phê bình. Nhưng cô cũng biết, chỉ vài năm nữa thôi, mọi thứ sẽ thay đổi. Chợ sẽ mở, người ta sẽ được buôn bán đàng hoàng.

Đó là lợi thế lớn nhất của cô. Cô biết trước tương lai.

Trên đường về, khi đi ngang qua bến sông đầu thôn, Tô Vãn nghe thấy tiếng cười khúc khích.

Dưới gốc liễu ven sông, Tô Kiều Kiều đang đứng cùng một người thanh niên. Người ấy mặc áo sơ mi trắng, khoác ngoài một chiếc áo len xám, đeo kính gọng đen, dáng người cao gầy, trông rất có khí chất thư sinh.

Đó là Lý Văn Bác, tri thanh từ thành phố về thôn Hạnh Hoa lao động đã ba năm. Nghe nói cha anh ta làm cán bộ ở thành phố, đẹp trai, có học, là người mà biết bao cô gái trong thôn thầm thương trộm nhớ.

Tô Kiều Kiều chính là một trong số đó. Đây cũng là lý do lớn nhất khiến cô ta nhất quyết không chịu gả cho Cố Trường Phong.

Thấy Tô Vãn, Tô Kiều Kiều lập tức hất cằm lên.

— Ôi, chị tôi đi mua đồ cưới về đấy à? — Cô ta cười, giọng ngọt như mía lùi. — Mua nhiều thế, định mang sang nuôi anh rể què à?

Lý Văn Bác khẽ nhíu mày, nhưng không nói gì. Anh ta quay sang nhìn Tô Vãn, khẽ gật đầu một cái, lịch sự mà xa cách.

— Chào chị Vãn. Nghe nói chị sắp lấy chồng, chúc mừng chị.

Tô Vãn nhìn anh ta.

Ở kiếp trước, cô đã gặp không ít người như vậy. Bề ngoài nho nhã, lời nói nhẹ nhàng, nhưng ánh mắt lúc nào cũng đang cân đo đong đếm. Khi anh ta nhìn túi đồ trên tay cô, ánh mắt ấy dừng lại một thoáng, như đang ước lượng giá trị.

Một người như vậy, sẽ không bao giờ thật lòng với ai.

— Cảm ơn anh. — Tô Vãn đáp nhạt, rồi quay sang Tô Kiều Kiều. — Kiều Kiều, chồng chị là quân nhân, bị thương vì cứu đồng đội. Câu em vừa nói, nếu để đại đội trưởng nghe được, chị cũng không bênh được em đâu.

Mặt Tô Kiều Kiều đỏ bừng.

Thím Lưu đứng bên cạnh, không nhịn được nữa, chống nạnh nói to.

— Con bé Kiều này, ăn nói cho cẩn thận! Thằng Phong nó đổ máu vì ai? Vì cả cái đất nước này đấy! Mày đứng đây cười cợt người ta, không biết xấu hổ à?

Mấy người đang giặt đồ dưới bến sông ngẩng đầu lên nhìn. Tô Kiều Kiều không chịu nổi những ánh mắt ấy, giậm chân một cái rồi chạy mất. Lý Văn Bác đứng lại một chút, nói một câu xin lỗi chiếu lệ, rồi cũng đi theo.

Thím Lưu phì một tiếng.

— Cái thằng tri thanh ấy, thím nhìn thế nào cũng thấy không ưa. Con bé Kiều cứ dính lấy nó, sớm muộn gì cũng thiệt.

Tô Vãn chỉ cười, không nói gì. Trong ký ức của cô, những câu chuyện như thế này, phần kết thường không mấy tốt đẹp.

Tối hôm ấy, khi cả nhà họ Tô đã ngủ, Tô Vãn cài then cửa gian bếp, vào không gian.

Cô mang theo tất cả hạt giống đã mua. Trên tường nhà gỗ có treo một cái cuốc nhỏ, cô lấy xuống, bắt đầu cuốc đất.

Đất đen mềm đến mức chỉ cần đặt lưỡi cuốc xuống là đã ngập sâu. Cô chia một góc đất thành mấy luống nhỏ, mỗi luống rộng chừng hai gang tay. Luống thứ nhất gieo hạt cải, luống thứ hai gieo hạt hành, luống thứ ba gieo rau dền. Hạt cà và hạt bí đỏ, cô gieo mỗi thứ vài hạt ở góc riêng.

Gieo xong, cô dùng chiếc gáo gỗ trong nhà, múc nước linh tuyền tưới đều lên từng luống.

Làm xong mọi thứ, mồ hôi đã ướt đẫm lưng áo. Cô ngồi xuống bậc cửa nhà gỗ nghỉ một lúc, nhìn mấy luống đất ẩm ướt trước mặt.

Ở kiếp trước, cô đã gieo không biết bao nhiêu hạt giống trong phòng thí nghiệm, trên ruộng thử nghiệm. Nhưng chưa bao giờ, cô thấy hồi hộp như lúc này.

Cô ra ngoài, chợp mắt một lúc, rồi lại vào.

Lần thứ hai vào không gian, Tô Vãn suýt nữa thì kêu lên thành tiếng.

Trên luống cải, những mầm non xanh mướt đã nhú lên khỏi mặt đất, mỗi mầm có hai lá nhỏ hình trái tim, non tơ đến mức như trong suốt. Luống hành cũng đã có những sợi mầm mảnh như kim chỉ. Ngay cả hạt bí đỏ, vốn nảy mầm chậm, cũng đã nứt vỏ, đội lên một cái mầm cong cong.

Ngoài kia, cô chỉ mới ngủ chừng một canh giờ. Trong không gian, cùng lắm là qua ba canh giờ. Vậy mà hạt giống đã nảy mầm, nhanh hơn bình thường không biết bao nhiêu lần.

Tô Vãn ngồi xổm xuống, nhẹ nhàng chạm vào một chiếc lá non.

— Không chỉ thời gian trôi nhanh hơn. — Cô thì thầm. — Mà đất và nước ở đây còn làm cây lớn nhanh hơn nữa.

Là một kỹ sư nông nghiệp, cô hiểu điều đó có ý nghĩa thế nào.

Năm một chín bảy bảy, cả đất nước vẫn còn đói. Lương thực phải chia theo định mức, rau xanh mùa đông là thứ xa xỉ, trứng gà, thịt lợn là thứ chỉ ngày Tết mới dám nghĩ tới. Có mảnh đất này, cô không chỉ có thể nuôi sống nhà họ Cố, mà còn có thể làm được rất nhiều việc khác.

Nhưng cô cũng hiểu, càng có nhiều, càng phải cẩn thận. Một người phụ nữ nông thôn bỗng nhiên có rau trái mùa, có lương thực dư thừa, sẽ khiến người ta nghi ngờ. Mọi thứ phải từ từ, phải có lý do hợp lý.

Tô Vãn đứng dậy, phủi đất trên tay, ra khỏi không gian.

Cô vừa định nằm xuống, thì nghe thấy tiếng gõ cửa rất khẽ.

Cộc. Cộc.

Tô Vãn lập tức cảnh giác.

— Ai đấy?

Ngoài cửa im lặng một lúc, rồi vang lên một giọng nói trầm đục, có phần ngượng nghịu.

— Là cha đây.

Tô Vãn hơi bất ngờ. Cô đứng dậy, rút then cửa.

Tô Đại Hữu đứng ngoài, trong bóng tối, dáng người khom khom, tay cầm một cái gói vải nhỏ. Ông không bước vào, chỉ đứng ở bậc cửa, như sợ làm phiền con gái.

— Cha có chuyện gì ạ?

Tô Đại Hữu không trả lời ngay. Ông cúi nhìn cái gói vải trong tay rất lâu, rồi mới chìa ra.

— Cái này… cho con.

Tô Vãn nhận lấy, mở ra. Bên trong là một xấp tiền lẻ được buộc bằng sợi chỉ đỏ, có cả tiền hào, tiền xu. Dưới xấp tiền là một tấm ảnh đen trắng đã ố vàng, góc ảnh hơi cong.

Trong ảnh là một người phụ nữ trẻ, mặc áo kiểu cổ đứng, tóc tết dài vắt qua vai, đang mỉm cười dịu dàng.

Tô Vãn nhìn tấm ảnh, tim bỗng thắt lại.

Đó là mẹ cô. Mẹ của nguyên chủ.

— Hai mươi đồng này là cha để dành. — Tô Đại Hữu nói rất khẽ. — Mẹ con… dì con không biết. Còn tấm ảnh, là ảnh mẹ con chụp lúc mới về làm dâu. Mấy năm nay cha cất trong túi áo bông cũ, không dám để ai thấy.

Ông dừng lại một chút, rồi nói tiếp, giọng khàn đi.

— Cha biết, cha có lỗi với con. Có lỗi với mẹ con. Cha… cha không có bản lĩnh. Mười mấy năm nay, con chịu khổ, cha đều biết cả. Nhưng cha…

Ông không nói tiếp được nữa.

Tô Vãn nhìn người đàn ông trước mặt. Mái tóc đã bạc gần nửa, khuôn mặt đầy nếp nhăn, hai bàn tay thô ráp vì quanh năm cầm cuốc.

Trong lòng cô, cảm xúc còn sót lại của nguyên chủ đang dâng lên, vừa tủi thân, vừa oán trách, nhưng lại có một chút gì đó như mong đợi. Cô gái ấy, đến lúc chết, có lẽ vẫn mong cha mình một lần đứng về phía mình.

Tô Vãn hít một hơi thật sâu.

— Cha. — Cô nói. — Tấm ảnh này, con nhận. Tiền này, con cũng nhận, coi như của mẹ con để lại.

Tô Đại Hữu ngẩng lên, trong mắt lóe lên một tia hy vọng.

— Nhưng chuyện trước kia, — Tô Vãn nói tiếp, giọng bình thản, — con không nói tha thứ được. Con chỉ mong sau này, cha sống cho mình một chút. Đừng để người khác quyết định thay mình mọi chuyện nữa.

Tô Đại Hữu đứng lặng rất lâu. Cuối cùng, ông gật đầu, quay người đi vào bóng tối. Bước chân ông nặng nề, như mang theo cả một đời hối hận.

Tô Vãn đóng cửa lại, ngồi xuống tấm ván cứng, cầm tấm ảnh lên nhìn rất lâu dưới ánh trăng lọt qua khe cửa.

— Mẹ. — Cô khẽ nói. — Ngày mai con đi lấy chồng rồi. Mẹ yên tâm, con sẽ sống thật tốt.

Cô cất tấm ảnh vào trong chiếc rương gỗ long não, đặt ở vị trí trang trọng nhất trên kệ gỗ trong không gian.

Ngoài kia, gà trong thôn đã bắt đầu gáy canh đầu.

Ngày rước dâu, trời trong xanh không một gợn mây.

Năm một chín bảy bảy, đám cưới ở nông thôn không có kiệu hoa, cũng chẳng có kèn trống. Nhà khá giả thì mượn được một chiếc xe đạp, buộc dải lụa đỏ trước tay lái. Nhà nghèo thì cô dâu tự đi bộ sang nhà chồng.

Nhà họ Cố mượn được một chiếc xe bò.

Người đánh xe là chú Ba họ Cố, em họ của cha Trường Phong. Chú vừa đến trước cổng nhà họ Tô đã cười gượng, như sợ bị ai chê.

— Trường Phong nó… chân không tiện, không sang rước được. Bác gái cũng yếu, ho suốt từ sáng. Cô dâu đừng để bụng nhé.

— Không sao đâu chú. — Tô Vãn mỉm cười. — Chú vất vả rồi.

Cô mặc một chiếc áo bông màu xanh chàm đã giặt sạch, tóc tết thành hai bím gọn gàng, trên đầu cài một bông hoa giấy đỏ do thím Lưu hàng xóm làm cho. Hành lý chỉ có một cái tay nải nhỏ và chiếc rương gỗ long não.

Tô Đại Hữu đứng ở cổng, như lời đại đội trưởng dặn. Ông nhìn con gái rất lâu, môi mấp máy, cuối cùng chỉ nói được một câu.

— Sang bên đó… sống cho tốt.

Tô Vãn gật đầu.

— Cha cũng giữ gìn sức khỏe.

Cô không nói thêm gì nữa, xách tay nải bước lên xe bò. Vương Quế Hoa và Tô Kiều Kiều không ra tiễn. Từ trong nhà vọng ra tiếng Kiều Kiều cười khúc khích, như muốn cho người ngoài nghe thấy.

Xe bò lắc lư lăn bánh trên con đường đất. Hai bên đường, người trong thôn đứng xem, có người thương hại, có người cười cợt.

— Tội nghiệp con bé, gả cho người tàn phế, sau này biết sống làm sao.

— Thì cũng là cái số. Ai bảo nó không có mẹ.

Tô Vãn nghe hết, nhưng chỉ ngồi thẳng lưng, nhìn về phía trước.

Nhà họ Cố ở tận cuối thôn, sát chân núi. Đó là ba gian nhà đất mái tranh, tường đất đã nứt nhiều chỗ, được trát lại bằng bùn trộn rơm. Sân không rộng, nhưng quét rất sạch. Góc sân có một cây táo già, vừa nhú lộc non.

Trước cửa nhà dán hai chữ hỷ màu đỏ, nét chữ ngay ngắn, cứng cáp.

Xe bò dừng lại. Một cô bé gầy nhom từ trong nhà chạy ra, đứng nép sau cánh cửa, chỉ ló ra nửa khuôn mặt. Cô bé chừng tám tuổi, tóc vàng hoe, cằm nhọn, hai mắt to tròn đen láy, đang nhìn Tô Vãn đầy tò mò mà cũng đầy sợ hãi.

Đó là Cố Tiểu Nha, em gái của Trường Phong.

Tô Vãn bước xuống xe, ngồi xổm xuống, cho tầm mắt mình ngang với cô bé.

— Em là Tiểu Nha phải không?

Cô bé không trả lời, nhưng cũng không bỏ chạy.

Tô Vãn lấy trong túi áo ra một viên kẹo mạch nha bọc giấy, viên kẹo cô mua bằng tiền của chính mình ở hợp tác xã hôm qua.

— Chị cho em này.

Tiểu Nha nhìn viên kẹo, lại nhìn Tô Vãn. Cô bé nuốt nước miếng, nhưng vẫn không dám đưa tay ra.

— Tiểu Nha, cầm đi con. — Một giọng nói yếu ớt vang lên từ trong nhà, kèm theo một tràng ho dài. — Là chị dâu cho con đấy.

Một người phụ nữ chừng ngoài bốn mươi tuổi chống tay vào khung cửa bước ra. Bà gầy, da xanh xao, tóc đã điểm bạc nhiều, nhưng ánh mắt rất hiền. Đó là mẹ của Trường Phong, bà Lưu Thục Cầm.

Tô Vãn vội đứng dậy đỡ lấy bà.

— Mẹ, mẹ đừng ra gió.

Một tiếng mẹ gọi ra rất tự nhiên. Bà Lưu sững lại, rồi mắt đỏ hoe. Bà nắm lấy tay Tô Vãn, bàn tay gầy guộc, lạnh ngắt.

— Con ngoan. Nhà mình… nhà mình nghèo, làm khổ con rồi.

— Mẹ đừng nói vậy. — Tô Vãn nắm chặt lấy tay bà. — Sau này con là người nhà họ Cố rồi.

Đám cưới đơn giản đến mức không thể đơn giản hơn. Không có tiệc, chỉ có mấy người họ hàng gần sang uống chén nước, ăn mấy cái bánh bao. Ai nấy ngồi một lúc rồi về, ánh mắt nhìn cô dâu mới đều mang theo vẻ thương hại.

Đến chiều, khi khách đã về hết, bà Lưu mới dẫn Tô Vãn vào gian phòng phía đông.

— Trường Phong ở trong đó. — Bà nói khẽ. — Từ khi về, nó ít nói lắm. Nếu nó có nói gì không phải, con đừng giận nó.

Tô Vãn gật đầu, đẩy cửa bước vào.

Căn phòng không lớn, nhưng gọn gàng đến lạ. Chăn trên giường gấp vuông vắn như miếng đậu phụ, đúng kiểu nhà binh. Trên bàn có một chồng sách cũ, một cái ca sắt tráng men in chữ đỏ, và một chiếc đèn dầu.

Cạnh cửa sổ, một người đàn ông đang ngồi trên chiếc ghế tựa bằng tre.

Anh mặc áo quân phục đã bạc màu, không đeo quân hàm. Chân trái duỗi thẳng, quấn băng dày, đặt trên một chiếc ghế đẩu. Một đôi nạng gỗ dựng bên cạnh.

Nghe tiếng cửa mở, anh quay đầu lại.

Đó là một khuôn mặt góc cạnh, rám nắng. Lông mày rậm, sống mũi cao, đôi môi mím chặt. Có lẽ vì bị thương lâu ngày, sắc mặt anh hơi tái, gò má gầy hóp đi. Nhưng đôi mắt anh vẫn sáng và sắc như mắt chim ưng.

Tô Vãn bất giác đứng thẳng người. Ánh mắt ấy cô từng thấy ở những người lính đi cứu lũ năm ấy. Ánh mắt của người đã đi qua sinh tử.

Hai người nhìn nhau một lúc. Cuối cùng, Cố Trường Phong lên tiếng trước. Giọng anh trầm và khàn.

— Ngồi đi.

Tô Vãn ngồi xuống mép giường.

— Chuyện nhà họ Tô, tôi nghe chú Ba kể rồi. — Anh nói chậm rãi, từng chữ một. — Cô bị ép gả thay, tôi biết.

— Không phải bị ép. — Tô Vãn nói. — Là tôi tự đồng ý.

Cố Trường Phong khẽ nhíu mày, như không tin.

— Cô không cần nói vậy. — Anh nhìn xuống chân mình. — Bác sĩ quân khu nói, chân tôi tổn thương gân và dây thần kinh, có thể đi lại được, nhưng cũng có thể không bao giờ đi được nữa. Tôi không muốn làm lỡ cả đời một người con gái.

Anh dừng lại một chút, rồi nói tiếp.

— Cô cứ ở lại đây nửa năm, cho nhà họ Tô không làm khó được cô nữa. Nửa năm sau, nếu cô muốn đi, tôi sẽ ký giấy ly hôn. Tiền phụ cấp xuất ngũ của tôi còn một ít, tôi sẽ chia cho cô một nửa, đủ để cô bắt đầu lại.

Tô Vãn nhìn người đàn ông trước mặt.

Cô từng nghĩ rất nhiều về cuộc gặp này. Cô nghĩ anh có thể sẽ cáu kỉnh, có thể tự ti, có thể lạnh lùng xua đuổi. Nhưng cô không ngờ, việc đầu tiên anh làm lại là tính đường lui cho cô.

Một người như vậy, dù có thật sự không đứng dậy được, cũng không phải là người đáng để bỏ đi.

— Anh Cố. — Cô nói. — Chuyện nửa năm sau, nửa năm sau hẵng nói. Bây giờ tôi chỉ muốn hỏi anh một câu.

— Cô hỏi đi.

— Trưa nay anh đã ăn gì chưa?

Cố Trường Phong sững người. Câu hỏi này rõ ràng nằm ngoài dự liệu của anh. Anh mở miệng định trả lời, nhưng bụng lại kêu lên một tiếng rất khẽ.

Tô Vãn bật cười.

— Tôi đi nấu cơm.

Cô đứng dậy đi ra ngoài, để lại người đàn ông ngồi ngẩn ra bên cửa sổ, lỗ tai hơi đỏ lên.

Gian bếp nhà họ Cố còn nghèo hơn cô tưởng.

Trong vại gạo chỉ còn chừng hai bát gạo lức. Trong rổ có mấy củ khoai lang đã mọc mầm, một nắm rau dại héo, và một hũ muối nhỏ. Dầu ăn thì gần như không còn, chỉ có một ít mỡ đông lại dưới đáy bát.

Tô Vãn đứng trong bếp rất lâu, trong lòng thấy chua xót. Một người lính bị thương vì nước, mẹ già ốm yếu, em gái nhỏ, mà cả nhà sống thế này.

Cô cài cửa bếp, nghĩ thầm một tiếng, đã đứng trong không gian.

Cô múc đầy một thùng nước linh tuyền, rồi lấy chiếc rương gỗ ra, trong rương có mười chín cân phiếu lương thực còn lại và tiền mặt. Phiếu lương thực thì phải ra hợp tác xã mới đổi được, hôm nay không kịp nữa. Nhưng cô còn một thứ khác.

Hôm qua, trên công xã, cô đã mua sắm mấy thứ bằng tiền của mẹ để lại. Một cân bột mì, nửa cân đường đỏ, một bánh mỡ lợn nhỏ, và sáu quả trứng gà. Tất cả đều được cất gọn trong không gian.

Ra khỏi không gian, Tô Vãn bắt đầu nấu.

Cô vo gạo bằng nước linh tuyền, cho vào nồi đất cùng mấy củ khoai lang cắt khúc, nấu thành một nồi cháo khoai. Rau dại cô nhặt sạch, ngâm vào nước linh tuyền chừng một khắc. Những cọng rau đang héo rũ bỗng xanh lại, căng mọng như vừa hái.

Cô phi một thìa mỡ lợn cho thơm, đập hai quả trứng vào, xào cùng rau dại. Cuối cùng, cô nhào một ít bột mì với nước, cán mỏng, áp lên thành chảo nướng thành mấy chiếc bánh nhỏ vàng ruộm.

Mùi thơm theo làn khói bếp bay ra khắp sân.

Tiểu Nha không biết từ lúc nào đã đứng ở cửa bếp, hai tay nắm chặt vạt áo, mắt dán vào nồi cháo.

Tô Vãn múc một bát nhỏ, thổi nguội, đưa cho cô bé.

— Nếm thử xem có ngon không?

Lần này, Tiểu Nha không do dự nữa. Cô bé đón lấy bát cháo, húp một ngụm, rồi đôi mắt to tròn bỗng mở lớn.

— Ngọt… ngọt quá.

Rồi cô bé cúi đầu, ăn ngấu nghiến, ăn đến mức nước mắt rơi lã chã xuống bát.

Tô Vãn xoa đầu cô bé, cổ họng nghẹn lại.

Bữa cơm tối hôm ấy, cả nhà họ Cố ngồi quanh chiếc bàn gỗ nhỏ trong gian giữa. Một nồi cháo khoai, một đĩa rau xào trứng, một rổ bánh nướng.

Đối với người bây giờ, đó chỉ là một bữa ăn đạm bạc. Nhưng với nhà họ Cố, đó là bữa cơm ngon nhất trong suốt mấy tháng trời.

Bà Lưu ăn được nửa bát cháo, kỳ lạ là cả bữa cơm bà chỉ ho có hai lần. Bà nhìn con dâu mới, ánh mắt vừa cảm động vừa áy náy.

— Con à, trứng gà với bột mì này… con mua bằng tiền của con phải không? Để mẹ bảo Trường Phong trả lại con.

— Mẹ, người một nhà, tính toán làm gì. — Tô Vãn gắp thêm một miếng trứng vào bát bà. — Mẹ ăn nhiều vào, mẹ khỏe thì con mới yên tâm.

Cố Trường Phong ngồi ở đầu bàn, từ đầu đến cuối không nói một lời. Nhưng Tô Vãn để ý thấy, anh ăn hết hai bát cháo, ba chiếc bánh, và lúc cô lén gắp trứng vào bát anh, anh khựng lại một chút, rồi cúi đầu ăn hết.

Đêm xuống.

Trong căn phòng phía đông, đèn dầu leo lét. Cố Trường Phong ngồi trên ghế tre, ôm một chiếc chăn mỏng.

— Cô ngủ trên giường đi. — Anh nói. — Tôi quen ngủ ngồi rồi.

Tô Vãn nhìn anh, rồi nhìn chiếc chân bị thương đang duỗi thẳng trên ghế đẩu.

— Anh ngủ ngồi thì chân sẽ bị máu dồn, càng khó lành. — Cô nói. — Giường đủ rộng, mỗi người một bên, ở giữa đặt cái gối là được.

Cố Trường Phong im lặng.

— Hay là anh sợ tôi? — Tô Vãn nghiêng đầu.

— Không phải… — Anh vội nói, rồi lại im bặt.

Cuối cùng, người đàn ông từng vào sinh ra tử ấy, chống nạng, chậm chạp di chuyển lên giường, nằm sát vào mép trong cùng, lưng quay ra ngoài, cứng đờ như một khúc gỗ.

Tô Vãn thổi tắt đèn, nằm xuống phía bên kia, ở giữa đặt một chiếc gối.

Trong bóng tối, cô nghe tiếng thở của anh, đều đều nhưng rất khẽ, như cố nén lại.

Một lúc lâu sau, giọng anh trầm trầm vang lên.

— Bữa cơm tối nay… cảm ơn cô.

Tô Vãn mỉm cười trong bóng tối.

— Anh Cố, ngày mai tôi sẽ xem chân cho anh. Bà nội tôi… mẹ tôi ngày trước có dạy tôi một chút về xoa bóp và thuốc nam.

Cố Trường Phong không trả lời. Nhưng một lúc sau, cô nghe thấy anh khẽ đáp.

— Ừ.

Ngoài cửa sổ, ánh trăng đầu tháng mỏng như lưỡi liềm. Gió từ núi thổi xuống, lay động cây táo già trong sân, nơi những mầm lộc non đang lặng lẽ vươn lên.

Sáng hôm sau, Tô Vãn tỉnh dậy khi trời mới tờ mờ.

Theo phản xạ, cô quay sang bên cạnh. Chiếc gối ở giữa vẫn nằm nguyên chỗ cũ, nhưng phía bên kia đã trống. Cố Trường Phong không biết dậy từ lúc nào, lại đang ngồi trên chiếc ghế tre bên cửa sổ, lưng thẳng tắp, mắt nhìn ra sân.

Nghe tiếng động, anh quay đầu lại. Ánh mắt hai người chạm nhau, rồi cả hai cùng nhanh chóng nhìn đi chỗ khác.

— Anh dậy sớm thế? — Tô Vãn vừa búi tóc vừa hỏi.

— Quen rồi. — Anh đáp ngắn gọn. — Trong quân, năm giờ đã tập hợp.

Tô Vãn để ý thấy, chiếc nạng gỗ đã được dựng sát bên ghế, chăn trên giường phía anh nằm cũng đã được gấp vuông vắn. Cô không biết anh phải mất bao nhiêu công sức để tự mình làm những việc ấy với cái chân bị thương, nhưng cô biết, người đàn ông này không muốn ai thấy dáng vẻ chật vật của mình.

Cô không hỏi, chỉ nói.

— Tôi đi nấu cơm sáng. Lát nữa ăn xong, tôi xem chân cho anh.

Cố Trường Phong khẽ gật đầu.

Trong bếp, Tô Vãn cài cửa, vào không gian.

Mấy luống rau gieo từ đêm hôm trước ở nhà họ Tô, bên ngoài mới qua hơn một ngày, nhưng trong không gian, rau đã lớn như được trồng nửa tháng. Luống cải đã lên cao bằng một gang tay, lá xanh mướt, mập mạp. Luống hành đã thành từng bụi nhỏ. Rau dền lá đỏ tía, non mơn mởn.

Tô Vãn hái một nắm cải non, cắt một nhúm hành, rồi ngắt thêm ít rau dền. Cô không dám hái nhiều. Mảnh vườn sau nhà họ Cố còn chưa được cuốc xới, rau xanh tốt thế này mà xuất hiện quá nhiều, người khác nhìn vào sẽ sinh nghi.

Ra khỏi không gian, cô nhóm bếp. Hôm nay cô nấu một nồi canh rau cải nấu với bột mì vê viên, thả vào một quả trứng đánh tan, rắc hành lên trên. Cách nấu này bà nội cô hay làm ở kiếp trước, mỗi khi cô bị ốm. Đơn giản, dễ ăn, ấm bụng.

Đang nấu, cô nghe có tiếng bước chân rón rén sau lưng.

Tiểu Nha đứng ở cửa bếp, tóc rối bù, mắt còn ngái ngủ, nhưng tay đã ôm sẵn một bó củi nhỏ.

— Chị dâu… em nhóm lửa giúp chị.

Tiếng chị dâu ấy, cô bé gọi rất nhỏ, như còn ngượng. Nhưng Tô Vãn nghe rất rõ. Cô quay lại cười.

— Được, Tiểu Nha giỏi quá.

Cô bé ngồi xổm trước bếp lò, thành thạo đẩy củi vào, thổi lửa. Ngọn lửa bùng lên, soi lên khuôn mặt gầy gò của cô bé một màu đỏ ấm áp.

— Tiểu Nha, em mấy tuổi rồi?

— Em tám tuổi ạ.

— Em có đi học không?

Cô bé im lặng một chút, rồi lắc đầu.

— Năm ngoái em có đi học một tháng. Rồi mẹ ốm, anh chưa về, em phải ở nhà nấu cơm cho mẹ. — Cô bé nói rất nhỏ, như sợ làm ai buồn. — Nhưng em biết đếm đến một trăm. Em còn biết viết tên em nữa.

Tô Vãn nhìn cô bé, trong lòng chua xót.

— Sau này chị dạy em học chữ, được không?

Mắt Tiểu Nha sáng rực lên.

— Thật hả chị?

— Thật. Chị không nói dối em bao giờ.

Bữa sáng hôm ấy, bà Lưu ăn hết một bát canh đầy. Bà nói, không biết vì sao, sáng nay ngủ dậy ngực đỡ tức hẳn, đêm qua cũng chỉ ho có vài lần, không phải ngồi dậy cả đêm như mọi khi.

Tô Vãn biết, đó là nhờ nước linh tuyền. Cô không nói ra, chỉ cười.

— Chắc là nhà có thêm người, mẹ vui nên khỏe.

Bà Lưu cũng cười, cười đến mức khóe mắt rưng rưng.

Ăn xong, bà Lưu kéo Tô Vãn ra hiên, chỉ vào chiếc rương gỗ cũ kê ở góc nhà.

— Con à, đây là đồ của cha thằng Phong để lại. Mẹ không có gì cho con, chỉ có cái này. — Bà mở rương, lấy ra một chiếc khăn len màu đỏ thẫm được gấp cẩn thận. — Ngày trước ông ấy lên thị trấn, để dành mấy tháng tiền mới mua được cho mẹ. Mẹ đeo có mấy lần, giờ cho con.

Tô Vãn nhận lấy chiếc khăn, cổ họng nghẹn lại.

Ở thời đại này, một chiếc khăn len là thứ rất quý. Bà Lưu cho cô, là đã thật lòng coi cô như con.

— Con cảm ơn mẹ.

— Cảm ơn gì. — Bà Lưu vỗ tay cô. — Mẹ chỉ mong con với thằng Phong sống với nhau cho tốt. Thằng bé ấy, từ nhỏ đã ít nói, cái gì cũng giữ trong lòng. Cha nó mất, nó không khóc, chỉ lặng lẽ đi làm thay cha. Lần này bị thương về, nó cũng không than một câu. Nhưng mẹ biết, đêm nào nó cũng ngồi một mình bên cửa sổ đến sáng.

Tô Vãn gật đầu. Cô hiểu.

Bà Lưu vào nằm nghỉ, Tô Vãn quàng chiếc khăn len lên cổ, xắn tay áo, đi ra mảnh vườn sau nhà.

Mảnh vườn không lớn, chỉ chừng hai sào, kéo dài từ sau bếp đến tận chân đồi. Ngày trước chắc đã từng được chăm bón cẩn thận, vì vẫn còn thấy dấu vết những luống đất cũ. Nhưng mấy năm nay, bà Lưu ốm, Tiểu Nha còn nhỏ, vườn bỏ hoang, cỏ dại mọc cao đến đầu gối.

Tiểu Nha lẽo đẽo theo sau, tay cầm cái liềm cùn.

— Chị dâu, chị ra vườn làm gì vậy?

— Chị định trồng rau. — Tô Vãn cười. — Sau này nhà mình không phải đi hái rau dại nữa.

Cô bé tròn mắt nhìn đám cỏ dại, rồi lại nhìn chị dâu, như không tin nổi.

— Nhưng mà… cỏ nhiều thế này, biết bao giờ mới dọn xong?

— Hai chị em mình cùng làm, thì sẽ nhanh thôi.

Tô Vãn tìm được một cái cuốc cũ dựng ở góc bếp, lưỡi cuốc đã mẻ, cán đã nứt. Cô lấy dây thừng quấn chặt chỗ nứt lại, rồi bắt đầu làm.

Thân thể này vốn quen việc đồng áng từ nhỏ, chỉ là thiếu ăn nên yếu. Mấy ngày nay uống nước linh tuyền, sức lực đã khá lên nhiều. Cô cuốc từng nhát dứt khoát, lật đất lên, nhặt rễ cỏ ra. Tiểu Nha đi phía sau, dùng liềm cắt cỏ, gom thành từng đống.

Đất ở đây là đất thịt pha cát, hơi bạc màu vì lâu ngày không ai bón phân. Nhưng Tô Vãn chỉ cần bóp một nắm là biết, chỉ cần ủ thêm ít phân chuồng, ít tro bếp, là trồng rau được.

Làm được một lúc, có tiếng người gọi từ phía hàng rào.

— Ôi, cô dâu mới nhà họ Cố chăm chỉ quá nhỉ! Mới về hôm qua mà hôm nay đã ra vườn rồi.

Là một người phụ nữ hàng xóm, đang đứng bên kia hàng rào tre, tay ôm rổ quần áo. Ánh mắt chị ta nhìn Tô Vãn đầy tò mò, lại có mấy phần soi mói.

— Chào chị. — Tô Vãn dừng tay, cười. — Vườn bỏ không phí quá, em trồng ít rau ăn cho đỡ.

— Trồng thì trồng, nhưng đất này bạc lắm, trồng gì cũng còi. — Người phụ nữ bĩu môi. — Mà nói thật, nhà họ Cố bây giờ, thằng Phong thì thế, bà Lưu thì thế, một mình cô gánh sao nổi.

— Gánh được hay không, cứ làm rồi mới biết chị ạ.

Người phụ nữ nhìn cô thêm một lúc, rồi lắc đầu bỏ đi, vừa đi vừa lẩm bẩm.

Tô Vãn biết, chỉ một lát nữa thôi, chuyện cô dâu mới nhà họ Cố ra cuốc vườn sẽ truyền khắp thôn. Nhưng như vậy lại càng tốt. Cả thôn đều thấy cô cuốc vườn, trồng rau. Sau này rau trong vườn xanh tốt, người ta chỉ nghĩ là do cô chăm chỉ, giỏi trồng trọt.

Đó chính là cái cớ cô cần.

Gần trưa, mảnh vườn đã được dọn sạch một khoảng lớn. Tô Vãn chia đất thành bốn luống, rồi ra chuồng gà góc sân, xúc ít phân gà trộn với tro bếp, rải đều lên mặt luống.

Tiểu Nha mệt đến mức ngồi bệt xuống bờ đất, mặt đỏ bừng, mồ hôi nhễ nhại, nhưng mắt lại sáng long lanh.

— Chị dâu, giờ mình gieo hạt hả chị?

— Ừ. — Tô Vãn lấy trong túi áo ra mấy gói hạt giống, đưa cho cô bé một gói. — Đây là hạt cải. Em rắc đều lên luống này, đừng rắc dày quá nhé.

Tiểu Nha đón lấy gói hạt bằng hai tay, như cầm một thứ gì quý giá lắm. Cô bé rắc từng nhúm nhỏ, cẩn thận đến mức không dám thở mạnh.

Trong lúc cô bé mải gieo hạt, Tô Vãn lặng lẽ đi đến luống ở góc vườn, chỗ khuất sau bụi tre. Cô ngồi xuống, giả vờ vun đất, nhưng thật ra đang lấy từ trong không gian ra mấy cây cải con và mấy bụi hành, những cây cô đã nhổ cả rễ từ sáng, rồi trồng xuống.

Cây con từ không gian vừa được đặt xuống đất, cô liền tưới lên một gáo nước linh tuyền. Lá cải đang hơi rũ xuống lập tức căng lên, xanh mướt.

Như vậy, vài hôm nữa, khi luống rau này xanh tốt, sẽ chẳng ai thấy lạ. Người ta chỉ nghĩ là cô mang cây con từ nhà mẹ đẻ sang trồng.

Gieo hạt xong, hai chị em ra giếng rửa tay. Tiểu Nha vừa vốc nước vừa ngẩng đầu hỏi.

— Chị dâu, bao giờ rau mới mọc ạ?

— Nhanh thôi. — Tô Vãn cười. — Mấy hôm nữa là em thấy mầm xanh rồi.

— Thế bao giờ mới ăn được?

— Khoảng một tháng.

Tiểu Nha đếm đầu ngón tay, rồi cười toe toét, để lộ chiếc răng cửa bị sún.

— Một tháng nữa là nhà mình có rau ăn rồi! Em sẽ ngày nào cũng ra tưới.

Nhìn nụ cười của cô bé, Tô Vãn bỗng thấy mọi mệt mỏi đều tan biến.

Ở kiếp trước, cô bận rộn với công việc, với những cánh đồng thí nghiệm, đến hai mươi tám tuổi vẫn chưa lập gia đình. Bà nội mất rồi, cô sống một mình trong căn hộ nhỏ ở thành phố, mỗi tối về nhà chỉ có tiếng tủ lạnh chạy rì rì.

Vậy mà bây giờ, ở cái thôn nghèo của năm một chín bảy bảy này, cô lại có một người mẹ chồng hiền lành, một cô em gái đáng yêu, và một người chồng, dù mới chỉ là trên danh nghĩa.

Một gia đình. Thứ mà cô đã không có rất lâu rồi.

— Tiểu Nha, — cô xoa đầu cô bé, — vào nhà nghỉ đi. Chiều nay chị dạy em viết mấy chữ mới.

— Dạ!

Cô bé reo lên, chạy vụt vào nhà. Tô Vãn đứng lại một lúc, nhìn mảnh vườn vừa được cuốc xới, những luống đất nâu thẫm trải dài dưới nắng.

Rồi cô quay vào, đun nước, chuẩn bị cho một việc quan trọng hơn.

Đầu giờ chiều, khi bà Lưu đã ngủ, Tiểu Nha ngồi ngoài hiên tập viết, Tô Vãn mới bưng một chậu nước nóng vào phòng phía đông.

Trong chậu là nước linh tuyền đun sôi để nguội bớt, cô còn thả vào đó một nắm lá ngải cứu hái ở bờ rào sau nhà. Lá ngải ngâm trong nước nóng tỏa ra một mùi thơm hăng hắc, ấm áp.

Cố Trường Phong nhìn chậu nước, rồi nhìn cô, ánh mắt có chút do dự.

— Không cần đâu. Bác sĩ quân khu đã xem rồi…

— Bác sĩ quân khu nói có thể đi lại được, cũng có thể không. — Tô Vãn đặt chậu xuống. — Vậy tức là vẫn còn hy vọng. Anh cứ để tôi thử. Nếu không có tác dụng, cũng chẳng mất gì.

Anh im lặng nhìn cô một lúc. Cuối cùng, anh khẽ gật đầu.

Tô Vãn quỳ xuống bên chiếc ghế đẩu, cẩn thận tháo lớp băng quấn trên chân anh.

Khi lớp băng cuối cùng được gỡ ra, cô khựng lại.

Từ đầu gối xuống đến mắt cá chân trái của anh, có một vết sẹo dài, ngoằn ngoèo như con rết, màu đỏ sẫm, có chỗ vẫn còn sưng. Bắp chân gầy hẳn đi so với chân bên kia, da tái nhợt, sờ vào lạnh ngắt. Mấy ngón chân co quắp lại, không động đậy.

Đây không phải là một vết thương bình thường. Đó là dấu vết của một tảng đá nặng hàng trăm cân đè xuống.

Tô Vãn hít một hơi thật sâu, giữ cho tay mình không run.

Ở kiếp trước, bà nội cô là thầy thuốc nam có tiếng trong vùng. Từ nhỏ cô đã theo bà lên núi hái thuốc, xem bà bắt mạch, châm cứu, xoa bóp. Tuy cô không theo nghề, nhưng những thứ bà dạy, cô vẫn nhớ.

Cô đưa ngón tay ấn nhẹ vào mấy điểm dọc theo bắp chân anh.

— Chỗ này anh có cảm giác không?

— Có. Hơi tê.

— Chỗ này?

— Không.

— Còn chỗ này?

Cố Trường Phong im lặng một chút.

— Rất mờ. Như có cái gì đó chạm vào qua một lớp chăn dày.

Tô Vãn gật đầu, trong lòng đã có tính toán. Dây thần kinh bị tổn thương, nhưng chưa đứt hẳn. Máu lưu thông kém, cơ bắp teo dần vì lâu ngày không vận động. Nếu cứ để vậy, chân này sẽ thật sự bỏ đi. Nhưng nếu được chăm sóc đúng cách, lại có nước linh tuyền, thì chưa chắc.

Cô nhúng chiếc khăn vào chậu nước ngải cứu, vắt khô, rồi đắp lên bắp chân anh.

Hơi nóng thấm vào da thịt. Cố Trường Phong khẽ rùng mình.

— Nóng quá không?

— Không. — Giọng anh hơi khàn.

Tô Vãn bắt đầu xoa bóp. Cô dùng lòng bàn tay miết dọc theo bắp chân từ dưới lên trên, rồi dùng ngón cái day ấn vào từng huyệt đạo mà bà nội từng dạy. Lực tay lúc đầu nhẹ, sau mạnh dần. Cứ một lúc, cô lại nhúng khăn vào nước nóng, đắp lại.

Ban đầu, Cố Trường Phong ngồi thẳng lưng, mặt không biểu cảm, như một pho tượng. Nhưng dần dần, trán anh lấm tấm mồ hôi. Tay anh nắm chặt lấy thành ghế tre, các khớp ngón tay trắng bệch.

Tô Vãn biết, cơ bắp teo lâu ngày, khi bị xoa bóp mạnh sẽ đau buốt như kim châm. Người bình thường đã kêu lên từ lâu. Nhưng anh không kêu một tiếng nào.

— Đau thì anh cứ nói. — Cô khẽ nói. — Không ai cười anh đâu.

— Không đau. — Anh nghiến răng.

Tô Vãn bật cười, nhưng tay vẫn không dừng lại.

Không biết đã qua bao lâu, nước trong chậu đã nguội hẳn, cánh tay Tô Vãn cũng mỏi nhừ. Cô đang định dừng lại nghỉ một chút, thì bỗng nhiên, bàn tay đang đặt trên bắp chân anh cảm nhận được một điều khác lạ.

Làn da lạnh ngắt dưới tay cô, đang ấm dần lên.

Không phải hơi ấm của khăn nóng. Mà là một luồng ấm từ bên trong, như có dòng máu bị tắc nghẽn lâu ngày cuối cùng cũng chảy lại được.

Cố Trường Phong cũng cảm nhận được. Cả người anh cứng đờ, mắt nhìn chằm chằm vào chân mình.

Rồi, rất khẽ, rất chậm, ngón chân cái bên trái của anh co lại một chút.

Chỉ một chút thôi. Nhỏ đến mức nếu không nhìn kỹ thì sẽ không thấy.

Nhưng cả hai người đều thấy.

Căn phòng lặng đi. Ngoài sân, tiếng Tiểu Nha đang líu lo hát một bài đồng dao, tiếng gà mái cục tác ở góc chuồng.

Cố Trường Phong ngẩng đầu lên. Lần đầu tiên kể từ khi gặp anh, Tô Vãn thấy trong đôi mắt sắc như chim ưng kia, có thứ gì đó đang run rẩy.

Anh đưa tay ra, nắm lấy cổ tay cô. Bàn tay anh to, thô ráp, đầy vết chai, nhưng lúc này lại đang khẽ run.

— Vừa rồi… — Giọng anh khàn đặc. — Ngón chân tôi… nó vừa động.

— Tôi thấy rồi. — Tô Vãn mỉm cười, nước mắt không hiểu sao lại trào lên khóe mi. — Anh Cố, chân anh, vẫn còn cứu được.

Cố Trường Phong không nói gì nữa. Anh chỉ nhìn cô, rất lâu, như muốn khắc ghi khuôn mặt này vào lòng.

Ba tháng nay, anh đã nghe bao nhiêu lời an ủi, bao nhiêu lời thương hại. Bác sĩ nói chờ xem. Đồng đội nói đừng nản. Người trong thôn nói tội nghiệp. Không ai nói với anh một câu chắc chắn như vậy.

Cho đến hôm nay. Cho đến khi người con gái này bước vào nhà anh.

Ngoài cửa sổ, nắng chiều đã ngả sang màu vàng óng. Cây táo già trong sân, chẳng biết từ lúc nào, đã nở những chùm hoa nhỏ li ti đầu tiên.

Cuộc sống mới của Tô Vãn ở nhà họ Cố, chỉ vừa mới bắt đầu.

Còn ở cuối thôn bên kia, trong căn nhà ngói của nhà họ Tô, Tô Kiều Kiều đang ngồi trước gương, ướm thử chiếc áo hoa mới may từ tấm vải sính lễ, mơ màng nghĩ đến ngày được theo Lý Văn Bác về thành phố.

Cô ta không biết, có những lựa chọn, khi đã đưa ra, thì cả đời không thể quay đầu.