Thôn Hạnh Hoa có một con suối nhỏ chảy qua đầu làng.
Ở khúc suối rộng nhất, người ta kê mấy tảng đá phẳng làm bến giặt. Sáng nào cũng vậy, khi sương còn chưa tan hết trên những ruộng mạ, đàn bà con gái trong thôn đã bưng chậu quần áo ra đây, vừa giặt vừa nói chuyện. Chuyện nhà này, chuyện nhà kia, chuyện con dâu mới, chuyện mẹ chồng khó tính. Mọi tin tức của thôn Hạnh Hoa, phần lớn đều bắt đầu từ bến giặt này.
Sáng hôm ấy, Tô Kiều Kiều cũng bưng một chậu quần áo ra bến giặt.
Đây là chuyện hiếm thấy. Ở nhà họ Tô, việc giặt giũ trước nay đều do Tô Vãn làm. Từ khi Tô Vãn đi lấy chồng, Vương Quế Hoa mới bắt đầu tự giặt, vừa giặt vừa chửi. Còn Tô Kiều Kiều, đôi tay trắng trẻo ấy hiếm khi phải nhúng vào nước lạnh.
Vậy mà sáng nay, cô ta lại ngồi xuống tảng đá giữa bến, cạnh mấy bà mấy thím lắm chuyện nhất thôn.
— Ơ, Kiều Kiều đấy à? — Thím Hai nhà họ Triệu ngẩng lên, cười cười. — Hôm nay mặt trời mọc đằng tây hay sao mà cô ra tận đây giặt đồ thế?
Tô Kiều Kiều không cười. Cô ta cúi đầu vò chiếc áo trong chậu, thở dài một tiếng thật dài.
— Thím ơi, cháu không ngủ được. Đêm qua cháu cứ nghĩ mãi về chị cháu.
Mấy người đàn bà đang giặt đồng loạt dừng tay.
Ai cũng biết chuyện mấy hôm trước, Vương Quế Hoa dẫn con gái sang nhà họ Cố đòi tiền, cuối cùng bị cả xóm cười cho một trận. Chuyện ấy đến giờ vẫn còn được nhắc đi nhắc lại. Bây giờ Tô Kiều Kiều lại chủ động nhắc đến Tô Vãn, ai nấy đều dỏng tai lên nghe.
— Chị cháu làm sao? — Thím Hai hỏi.
Tô Kiều Kiều nhìn quanh một lượt, rồi hạ giọng, nhưng vẫn đủ to để mọi người xung quanh nghe thấy.
— Các thím có thấy lạ không? Nhà họ Cố nghèo thế nào, cả thôn ai mà không biết. Anh Cố thì nằm một chỗ, bác Lưu thì ốm quanh năm, cả nhà không ai làm ra công điểm. Thế mà dạo này, nhà ấy ngày nào cũng có gạo trắng, có trứng gà, có dầu lạc. Hôm qua cháu còn thấy chị cháu mang về một xấp vải hoa mới tinh.
— Thì chẳng phải nó mang theo của hồi môn của mẹ nó à? — Một người khác nói. — Hôm ấy đại đội trưởng làm chứng, một trăm tám mươi đồng, cả thôn biết.
— Một trăm tám mươi đồng thì tiêu được mấy hôm? — Tô Kiều Kiều bĩu môi. — Còn phải mua thuốc cho bác Lưu, mua thuốc cho anh Cố nữa. Cháu nói thật với các thím, tiền ấy không phải từ của hồi môn đâu.
— Vậy thì từ đâu?
Tô Kiều Kiều im lặng một lúc, như đang do dự lắm. Rồi cô ta mới nói, giọng nhỏ hẳn đi.
— Có người thấy chị cháu ở chợ đen trên thị trấn huyện. Ngồi bán hàng hẳn hoi.
Cả bến giặt lặng đi một nhịp.
Chợ đen. Hai chữ ấy ở thời buổi này, nặng lắm. Đó là đầu cơ, là buôn bán phi pháp, là thứ mà mỗi lần họp đội, cán bộ công xã đều nhắc đi nhắc lại phải cảnh giác.
— Thật không đấy? — Thím Hai hỏi, mắt sáng lên.
— Cháu đâu dám nói bừa. — Tô Kiều Kiều nói. — Mà chưa hết đâu thím ạ. Người ta còn thấy chị cháu đi cùng một người đàn ông thành phố. Mặc sơ mi trắng, đeo kính, đi ra từ trong bệnh viện huyện, hai người còn đứng nói chuyện với nhau rất lâu. Người đàn ông ấy còn đưa cho chị cháu một tờ giấy gì đấy, chị cháu cất vào túi áo cẩn thận lắm.
Lần này, cả bến giặt xôn xao hẳn lên.
Một người đàn bà mới cưới chồng được hơn tháng, lên tận thị trấn huyện, đi cùng một người đàn ông lạ mặt từ thành phố. Mà chồng cô ta thì đang nằm liệt ở nhà, chân không đi được.
Chuyện này, không cần ai nói thêm, người ta cũng tự nghĩ ra được đủ thứ.
— Trời đất ơi. — Một bà cụ chép miệng. — Tội nghiệp thằng Phong. Đi bộ đội mấy năm, về thì què, lấy vợ thì…
— Cháu cũng không muốn tin đâu. — Tô Kiều Kiều vội nói, giọng đầy vẻ đau khổ. — Dù sao chị ấy cũng là chị cháu. Nhưng mà cháu thương anh Cố quá. Anh ấy đã khổ như thế rồi, lại còn bị người ta…
Cô ta không nói hết câu, chỉ lắc đầu, cúi xuống vò áo, như thể không đành lòng nói tiếp.
Nhưng chính cái câu bỏ lửng ấy, lại khiến người nghe tưởng tượng ra nhiều hơn bất cứ lời nào.
Không ai để ý rằng, Tô Kiều Kiều giặt có mỗi một cái áo, vò đi vò lại suốt từ đầu đến cuối, mà cái áo ấy vốn đã sạch sẵn từ trước.
Đến trưa hôm ấy, chuyện đã lan ra khắp thôn.
Đến chiều, chuyện đã khác đi rất nhiều so với buổi sáng. Người thì nói Tô Vãn buôn thuốc lậu. Người thì nói cô ta bán trứng của hợp tác xã. Người thì thề rằng em họ nhà mình tận mắt thấy cô ta ngồi trên xe đạp của người đàn ông thành phố, tay còn ôm lấy eo người ta.
Còn đến tối, câu chuyện đã thành một vở kịch hoàn chỉnh, có đầu có đuôi, có người làm chứng, có chi tiết rõ ràng, nghe như thật.
Lời đồn ở nông thôn là như thế. Nó không cần sự thật. Nó chỉ cần một người mở đầu, và rất nhiều người rảnh rỗi.
Người đầu tiên mang tin đến nhà họ Cố là thím Lưu.
Thím đến lúc trời vừa nhá nhem tối, tay cầm một nắm hành lá làm cớ, nhưng vừa bước vào sân đã kéo tay Tô Vãn vào góc bếp, mặt đầy lo lắng.
— Vãn ơi, cháu có nghe người ta nói gì chưa?
Tô Vãn đang nhóm lửa nấu cơm tối. Cô nhìn sắc mặt thím, đặt que củi xuống.
— Chuyện gì vậy thím?
Thím Lưu kể lại hết, từ chuyện ở bến giặt buổi sáng, đến những lời đồn càng lúc càng quá đáng lúc chiều. Thím kể đến đâu, giọng run lên đến đấy, như thể chính thím mới là người bị bôi nhọ.
— Cái con Kiều Kiều ấy, độc mồm độc miệng quá. — Thím Lưu nghiến răng. — Thím biết cháu không phải người như thế. Nhưng mà người trong thôn, mười người thì đến bảy người tin. Họ thấy nhà cháu dạo này ăn uống khá lên, lại không biết tiền ở đâu ra, nên ai cũng nghi.
Tô Vãn lặng im nghe hết.
Cô không giận dữ, cũng không hoảng hốt. Kiếp trước, cô đã làm việc trong những phòng thí nghiệm, những hội đồng thẩm định, đã gặp không ít người dùng lời nói để hãm hại người khác. Cô hiểu một điều: khi bị vu oan, điều tồi tệ nhất là nổi giận. Người nổi giận, dù có lý, cũng thành ra trông như có tật.
— Cháu cảm ơn thím. — Cô nắm lấy tay thím Lưu. — Thím đừng lo cho cháu. Cháu biết phải làm gì.
— Cháu định làm gì? Định sang nhà họ Tô cãi nhau à? Không được đâu, càng cãi người ta càng tin…
— Không ạ. — Tô Vãn mỉm cười. — Cháu không cãi. Cháu chỉ đợi.
— Đợi cái gì?
— Đợi họ nói to hơn nữa.
Thím Lưu ngẩn người nhìn cô, không hiểu.
Tô Vãn tiễn thím về, rồi quay vào bếp nấu nốt bữa tối. Bữa tối hôm ấy là cháo kê nấu với bí đỏ, thêm đĩa rau cải xào tỏi và mấy cái bánh bột ngô. Cô nấu như mọi ngày, không vội, không loạn, nêm nếm vừa vặn.
Nhưng bữa cơm hôm ấy, không khí trong nhà khác hẳn.
Bà Lưu ăn rất ít. Mấy lần bà ngẩng lên nhìn Tô Vãn, định nói gì đó, rồi lại cúi xuống. Tiểu Nha thì từ lúc đi học về đã im lặng, hai mắt sưng đỏ, cứ cúi gằm mặt xuống bát cháo, không nói một câu.
Tô Vãn đặt đũa xuống, nhìn cô bé.
— Tiểu Nha. Hôm nay ở lớp có chuyện gì à?
Tiểu Nha lắc đầu, nhưng nước mắt đã lăn xuống, rơi tõm vào bát cháo.
— Em nói cho chị nghe đi.
Cô bé mím môi một lúc lâu, rồi òa lên khóc.
— Bọn thằng Hổ… bọn nó nói chị dâu em là người xấu. Bọn nó nói chị đi theo đàn ông thành phố, bỏ anh em ở nhà. Bọn nó còn hát, hát là nhà họ Cố có con dâu… có con dâu… — Cô bé nấc lên, không nói tiếp được nữa. — Em cãi lại, bọn nó đẩy em ngã xuống mương.
Lúc ấy Tô Vãn mới để ý, khuỷu tay Tiểu Nha có một vết trầy, đã được cô bé tự lấy nước suối rửa qua, nhưng vẫn còn rớm máu.
Bà Lưu buông đũa, ôm lấy con gái, nước mắt cũng chảy xuống.
— Khổ thân con tôi…
Tô Vãn đứng dậy, lấy hộp thuốc mỡ trên kệ xuống, ngồi xổm trước mặt Tiểu Nha, nhẹ nhàng bôi thuốc lên vết thương cho cô bé.
— Tiểu Nha. — Cô nói chậm rãi. — Em có tin chị không?
Tiểu Nha gật đầu, gật rất mạnh.
— Em tin. Chị dâu là người tốt nhất.
— Vậy thì được rồi. — Tô Vãn mỉm cười, lau nước mắt cho cô bé. — Người khác nói gì, kệ họ. Chị hứa với em, không quá ba ngày, bọn thằng Hổ sẽ phải đến xin lỗi em.
— Thật không chị?
— Chị đã bao giờ nói dối em chưa?
Tiểu Nha nghĩ một lúc, rồi lắc đầu. Cô bé nín khóc, cầm thìa lên, ăn tiếp bát cháo đã nguội.
Từ đầu đến cuối bữa cơm, Cố Trường Phong không nói một lời nào.
Anh ngồi ở đầu bàn, ăn hết bát cháo của mình, rồi lặng lẽ chống nạng đứng dậy, về phòng phía đông.
Tô Vãn dọn dẹp xong xuôi, tắm rửa cho Tiểu Nha, đợi bà Lưu uống thuốc rồi ngủ, mới bưng đèn dầu vào phòng.
Cố Trường Phong ngồi bên bàn, như mọi tối. Trước mặt anh, chiếc ấm sắc thuốc đã được rót ra bát, còn đang bốc khói.
Tô Vãn đặt đèn xuống, ngồi đối diện anh. Cô chưa kịp mở miệng, anh đã lên tiếng trước.
— Anh nghe hết rồi.
Tô Vãn hơi khựng lại.
— Thím Lưu nói ở trong bếp, cửa sổ phòng anh lại mở. — Anh nói. — Anh nghe hết.
Tô Vãn nhìn anh. Dưới ánh đèn dầu, gương mặt anh vẫn bình thản như thường lệ, đôi mắt sâu thẳm không nhìn ra được cảm xúc gì.
Cô bỗng thấy hồi hộp. Một cảm giác rất lạ, cô chưa từng có, kể cả kiếp trước, khi đứng trước hội đồng bảo vệ luận văn.
Anh sẽ nghĩ gì? Một người đàn ông, chân đang bị thương, nằm ở nhà, nghe cả thôn đồn rằng vợ mình đi theo người khác. Dù anh biết rõ cô đi lên huyện làm gì, nhưng lời đồn có sức mạnh của nó. Nó gặm nhấm lòng người từng chút một.
— Anh Phong, em…
— Em không cần giải thích. — Cố Trường Phong ngắt lời cô.
Tô Vãn im lặng.
Anh đẩy bát thuốc sang một bên, nhìn thẳng vào mắt cô.
— Hôm em đi huyện, em đã kể với anh từng việc. Em đến trạm thu mua, bán hoàng tinh với bách bộ, được tám đồng bốn hào, có biên nhận. Em đến tìm ông lang Trần, ông ấy giới thiệu kỹ sư Chu mua sâm cho cha. Kỹ sư Chu đưa em tấm danh thiếp để sau này liên lạc. Em ra bãi đất sau ga xe khách đổi trứng lấy gạo, gặp đội kiểm tra, bế một đứa bé bị lạc mẹ.
Anh nói từng việc một, rõ ràng, chính xác, không sai một chi tiết nào. Như thể đêm ấy, anh đã ngồi nghe cô kể và ghi nhớ từng chữ.
— Em kể với anh trước khi bất cứ ai biết. — Anh nói. — Em không giấu anh thứ gì. Một người như vậy, anh không có lý do gì để nghi ngờ.
Tô Vãn nghe xong, cổ họng bỗng nghẹn lại.
Kiếp trước, cô sống một mình suốt nhiều năm. Cô quen tự gánh vác mọi chuyện, quen không trông chờ vào ai. Cô chưa từng nghĩ, sẽ có một ngày, có một người nói với cô bằng giọng điệu bình thản như vậy, rằng anh tin cô, không cần một lời giải thích.
— Nhưng mà, — cô cố giữ giọng bình thường, — người trong thôn không nghĩ như anh. Bây giờ họ nói em, rồi sẽ nói đến anh, nói đến nhà mình. Tiểu Nha bị bắt nạt ở trường. Mẹ thì lo đến mức không ăn được cơm.
— Anh biết. — Cố Trường Phong gật đầu. — Ngày mai, anh sẽ đi tìm đại đội trưởng.
— Không. — Tô Vãn lắc đầu. — Anh đừng đi.
Anh nhíu mày.
— Nếu anh đi tìm đại đội trưởng bây giờ, người ta sẽ nói, đấy, chồng nó phải ra mặt bênh vực, chắc là có chuyện thật nên mới sợ. — Tô Vãn nói. — Lời đồn này, phải để chính em dập tắt. Và phải dập tắt trước mặt cả thôn, để không ai còn dám nhắc lại.
— Em định làm thế nào?
Tô Vãn mỉm cười. Đó là nụ cười mà Cố Trường Phong đã từng nhìn thấy một lần, vào cái ngày cô đứng giữa sân nhà họ Tô, đòi lại từng món của hồi môn trước mặt đại đội trưởng.
— Mẹ kế của em là người nóng vội. — Cô nói. — Bà ấy và Kiều Kiều tung tin, mục đích không chỉ để bôi nhọ em. Bà ấy muốn em mất mặt, muốn em phải chạy về nhà họ Tô xin xỏ, hoặc tốt nhất là bị đội sản xuất đem ra phê bình. Lời đồn ở bến giặt thì chưa đủ. Sớm muộn gì, bà ấy cũng sẽ đem chuyện này ra trước mặt cán bộ.
— Họp đội. — Cố Trường Phong nói.
— Vâng. Tối mốt có họp đội để phân công cấy lúa. — Tô Vãn gật đầu. — Em đoán, bà ấy sẽ chọn lúc ấy. Đông người, có đại đội trưởng, có cả cán bộ công xã xuống dự. Nếu bà ấy nói ra được, em sẽ bị phê bình trước mặt mọi người, cả đời không ngẩng đầu lên được.
— Vậy thì em…
— Thì em sẽ để bà ấy nói. — Tô Vãn nói. — Nói hết. Nói to vào. Càng nhiều người nghe càng tốt.
Cố Trường Phong nhìn cô rất lâu.
Rồi khóe môi anh khẽ nhếch lên. Một nụ cười rất nhẹ, rất nhanh, gần như không nhìn thấy.
— Em đã chuẩn bị gì?
Tô Vãn kéo ngăn bàn, lấy ra một chiếc phong bì cũ. Cô đổ những thứ bên trong ra bàn, xếp thành một hàng dưới ánh đèn dầu.
Tờ biên nhận của trạm thu mua dược liệu huyện, có dấu đỏ, ghi rõ hoàng tinh loại một hai cân rưỡi, bách bộ loại hai một cân, tổng cộng tám đồng bốn hào.
Tấm danh thiếp của kỹ sư Chu, mặt trước in tên xí nghiệp cơ khí thành phố, mặt sau là mấy dòng chữ viết tay.
Đơn thuốc ho của bà Lưu, có chữ ký của bác sĩ và dấu của bệnh viện huyện, đề ngày hôm ấy.
Và một tờ giấy nữa, gấp làm tư, nét chữ cứng cáp. Đó là lá thư Cố Trường Phong viết cho ông lang Trần. Ông lang đã đọc, rồi trả lại cho cô, bảo cô giữ lấy làm kỷ niệm.
— Từ hôm ở huyện về, em đã giữ lại tất cả. — Tô Vãn nói. — Kiếp… — cô khựng lại một chút, rồi sửa lời, — bà nội em từng dạy, đi đâu làm gì, giấy tờ phải giữ cẩn thận. Có những thứ hôm nay tưởng vô dụng, nhưng một ngày nào đó, nó có thể cứu mình.
Cố Trường Phong nhìn những tờ giấy trên bàn, rồi nhìn cô.
Anh không nói gì. Nhưng ánh mắt anh lúc ấy, Tô Vãn đọc được. Đó là ánh mắt của một người lính khi nhìn một đồng đội đáng tin cậy.
— Còn một chuyện. — Anh nói. — Người đầu tiên nhìn thấy em ở huyện, rồi kể lại cho Kiều Kiều, là ai?
Tô Vãn im lặng một lúc.
— Em đoán, là Lý Văn Bác.
— Tri thanh Lý?
— Vâng. Hôm ấy, lúc ở bệnh viện huyện đi ra, em có cảm giác có người nhìn mình. Em quay lại, chỉ thấy một bóng người áo xanh lam rẽ vào góc tường. Lúc đó em không để ý. Bây giờ nghĩ lại, dáng người ấy rất giống anh ta. — Cô nói. — Hơn nữa, Kiều Kiều đâu có lên huyện. Cô ta biết rõ người đàn ông kia mặc áo trắng, đeo kính, biết cả chuyện tờ giấy. Chỉ có người tận mắt nhìn thấy mới biết kỹ như vậy.
Cố Trường Phong gật đầu chậm rãi.
— Một tri thanh, giữa buổi trưa, lại ở bãi đất sau ga xe khách. — Anh nói, giọng trầm xuống. — Anh ta đến đó làm gì?
Tô Vãn nhìn anh, rồi hai người cùng im lặng.
Câu hỏi ấy, cả hai đều đã nghĩ đến cùng một lúc.
Buổi họp đội sản xuất số ba được tổ chức vào tối thứ năm, ở sân kho của hợp tác xã.
Sân kho là một khoảng sân rộng, nện đất cứng, phía trong là dãy nhà kho mái ngói chứa thóc giống và nông cụ. Trên tường nhà kho có kẻ mấy hàng khẩu hiệu bằng vôi trắng đã phai màu. Giữa sân, người ta kê một chiếc bàn gỗ dài, trên bàn đặt hai ngọn đèn bão, ánh lửa vàng vọt soi rõ một vùng.
Từ chập tối, người trong đội đã kéo đến đông đủ. Đàn ông ngồi xổm hút thuốc lào, đàn bà mang theo ghế con, có người còn ôm cả con nhỏ. Bọn trẻ con chạy lăng xăng ngoài rìa sân, đuổi nhau ầm ĩ.
Đại đội trưởng Trương ngồi giữa bàn. Bên cạnh ông là kế toán đội, và một cán bộ trẻ từ công xã xuống, nghe nói phụ trách công tác thi đua.
Buổi họp bắt đầu bằng việc phân công cấy lúa xuân. Đại đội trưởng đọc danh sách, chia tổ, giao ruộng. Kế toán ghi chép công điểm. Mọi chuyện diễn ra bình thường, tẻ nhạt, như bao buổi họp đội khác.
Tô Vãn ngồi ở góc sân, cạnh thím Lưu. Cô mặc chiếc áo bông xanh chàm đã bạc màu, tóc tết gọn gàng, hai tay đặt trên đầu gối, lặng lẽ nghe.
Cô cảm nhận được rất nhiều ánh mắt đang nhìn mình.
Có ánh mắt tò mò. Có ánh mắt khinh miệt. Có ánh mắt thương hại. Có mấy người đàn bà ngồi gần, khi cô vừa ngồi xuống, đã cố ý dịch ghế ra xa một chút, như sợ dính phải thứ gì bẩn thỉu.
Cô không để ý. Cô chỉ nhìn về phía bàn họp.
Ở hàng ghế bên kia, Vương Quế Hoa ngồi thẳng lưng, mặc chiếc áo bông xanh lam mới, mặt mũi hừng hực như sắp ra trận. Tô Kiều Kiều ngồi cạnh mẹ, cúi đầu, hai tay vặn vẹo vạt áo. Tô Đại Hữu ngồi hơi xa một chút, rít thuốc lào liên tục, không dám nhìn về phía con gái lớn.
Còn ở góc sân phía đông, nơi mấy tri thanh thành phố tụ tập, Lý Văn Bác ngồi trên một chiếc ghế đẩu, áo sơ mi trắng cài kín cổ, tay cầm cuốn sổ, trông như một người chỉ đến để ghi chép cho đủ thủ tục.
Phân công xong việc cấy lúa, đại đội trưởng Trương gõ tẩu thuốc xuống mặt bàn.
— Được rồi. Việc chính đã xong. Còn ai có ý kiến gì nữa không? Không có thì giải tán, mai còn ra đồng sớm.
Ông vừa dứt lời, Vương Quế Hoa đã đứng phắt dậy.
— Đại đội trưởng, tôi có ý kiến!
Cả sân kho lặng đi.
Mọi người đều biết, chuyện mà ai cũng chờ đợi, cuối cùng đã đến.
Đại đội trưởng Trương nhíu mày, nhìn Vương Quế Hoa, rồi liếc về phía góc sân nơi Tô Vãn ngồi. Ông đã nghe phong thanh chuyện đồn đại mấy hôm nay. Nhưng ông là người cẩn thận, chưa có chứng cứ thì chưa nói.
— Chị có ý kiến gì?
Vương Quế Hoa hắng giọng, quay người lại, đối diện với cả đội sản xuất.
— Thưa đại đội trưởng, thưa đồng chí cán bộ công xã, thưa bà con. — Bà ta nói to, rõ ràng, như đã tập dượt trước nhiều lần. — Tôi là mẹ, dù là mẹ kế, nhưng tôi cũng nuôi con Vãn từ năm nó tám tuổi. Con hư, là lỗi của mẹ. Hôm nay, tôi xin đứng ra đây, trước mặt cán bộ và bà con, để nói một chuyện mà tôi đau lòng lắm, nhưng không nói không được.
Bà ta ngừng lại, đưa tay lên chấm khóe mắt. Không có giọt nước mắt nào, nhưng động tác thì rất thành thạo.
— Con Vãn nhà tôi, từ khi về làm dâu nhà họ Cố, đã đi vào con đường sai trái. Nó lên thị trấn huyện, ra chợ đen buôn bán, đầu cơ tích trữ, làm cái việc mà nhà nước cấm. Không những thế, nó còn… nó còn qua lại không đứng đắn với đàn ông lạ ở thành phố.
Tiếng xôn xao nổi lên khắp sân.
Người cán bộ trẻ từ công xã ngồi thẳng người dậy, rút cây bút trong túi áo ra.
— Đồng chí nói có căn cứ không? — Anh ta hỏi. — Chuyện đầu cơ, buôn bán chợ đen là chuyện nghiêm trọng, không được nói bừa.
— Tôi có người làm chứng! — Vương Quế Hoa nói ngay. — Không phải một người, mà là người có học, người thành phố, nói ra không ai không tin.
Bà ta quay về phía góc sân phía đông.
— Tri thanh Lý, đồng chí Lý Văn Bác, hôm ấy chính mắt đồng chí ấy nhìn thấy!
Mọi ánh mắt đổ dồn về phía Lý Văn Bác.
Lý Văn Bác hơi nhíu mày. Có lẽ anh ta không ngờ Vương Quế Hoa lại kéo thẳng mình vào chuyện này một cách lộ liễu như vậy. Nhưng đến nước này, anh ta không thể im lặng.
Anh ta đứng dậy, chỉnh lại gọng kính, giọng ôn tồn, chừng mực.
— Thưa đại đội trưởng, thưa đồng chí cán bộ. Tôi xin nói rõ, tôi không có ý tố cáo ai. Hôm ấy tôi có việc lên thị trấn huyện, tình cờ nhìn thấy đồng chí Tô Vãn ở bãi đất phía sau ga xe khách. Đồng chí ấy ngồi trước một cái làn, có người đến hỏi mua gì đó. Sau đó, buổi chiều, tôi lại thấy đồng chí ấy từ trong bệnh viện huyện đi ra, cùng với một người đàn ông trung niên mặc áo sơ mi trắng. Hai người nói chuyện, người đàn ông đưa cho đồng chí ấy một vật gì đó. Tôi chỉ nói những gì tôi nhìn thấy, còn việc đó là gì, tôi không dám kết luận.
Lời anh ta nói rất khéo. Không buộc tội, không suy diễn, chỉ kể lại. Nhưng chính vì thế, nghe lại càng đáng tin.
Một tri thanh có học thức, đạo mạo, lời nói chừng mực, đứng ra làm chứng. Người trong đội nhìn nhau, nhiều người đã gật gù.
Tô Kiều Kiều ngẩng đầu lên, nhìn Lý Văn Bác với ánh mắt ngưỡng mộ, rồi quay sang nhìn Tô Vãn, khóe môi khẽ nhếch lên đắc ý.
Vương Quế Hoa càng được thể.
— Bà con nghe rõ rồi đấy! Người ta là tri thanh, chẳng lẽ lại đi vu oan cho nó? Tôi đề nghị đội sản xuất đem nó ra phê bình trước toàn đội, bắt nó khai rõ tiền ở đâu ra, buôn bán những gì, qua lại với ai! Nhà họ Tô chúng tôi không có đứa con gái như thế!
Cả sân kho ồn ào hẳn lên. Có người hùa theo, có người lắc đầu, có người quay sang nhìn Tô Vãn, chờ xem cô phản ứng thế nào.
Thím Lưu nắm chặt tay Tô Vãn, bàn tay thím lạnh ngắt.
— Vãn ơi…
Tô Vãn vỗ nhẹ lên tay thím. Rồi cô đứng dậy.
Cô đứng dậy rất bình thản, phủi nhẹ vạt áo, rồi bước ra giữa sân, đến trước bàn họp. Từng bước chân đều đặn, không nhanh, không chậm.
Ánh đèn bão hắt lên gương mặt cô. Gương mặt ấy không có chút hoảng hốt nào, cũng không có giận dữ. Chỉ có một sự bình tĩnh đến lạ lùng, khiến những tiếng ồn ào xung quanh tự nhiên lắng xuống.
— Thưa đại đội trưởng, thưa đồng chí cán bộ. — Tô Vãn cúi đầu chào. — Dì cháu đã nói xong, đồng chí Lý cũng đã nói xong. Cháu xin phép được nói đôi lời.
Đại đội trưởng Trương gật đầu.
— Cháu nói đi.
— Dì cháu nói, cháu đi chợ đen buôn bán, đầu cơ tích trữ, lại qua lại với đàn ông lạ. — Tô Vãn nói rõ từng chữ. — Đồng chí Lý nói, đồng chí nhìn thấy cháu ở bãi đất sau ga xe khách, và nhìn thấy cháu đi ra từ bệnh viện huyện với một người đàn ông mặc áo trắng. Cháu xin được trả lời từng chuyện một.
Cô lấy từ trong túi áo ra chiếc phong bì cũ.
— Chuyện thứ nhất. Hôm ấy cháu lên huyện, việc đầu tiên là đến trạm thu mua dược liệu của nhà nước, bán số hoàng tinh và bách bộ cháu hái trên núi Ngọa Ngưu. Đây là biên nhận.
Cô đặt tờ biên nhận lên bàn, ngay dưới ánh đèn bão.
Đại đội trưởng Trương cầm lên xem. Người cán bộ trẻ cũng nghiêng người sang nhìn.
— Trạm thu mua dược liệu huyện. — Đại đội trưởng đọc to. — Hoàng tinh loại một, hai cân rưỡi. Bách bộ loại hai, một cân. Tổng cộng tám đồng bốn hào. Có dấu đỏ, có chữ ký người thu mua.
— Số thảo dược ấy, mấy hôm trước cháu phơi ngoài sân, cả xóm ai cũng thấy. — Tô Vãn nói tiếp. — Thím Lưu thấy, thím Hai nhà họ Triệu cũng thấy, còn hỏi cháu cách thái hoàng tinh cho khỏi mốc.
Thím Hai nhà họ Triệu ngồi ở hàng ghế giữa, bị gọi tên, ngượng ngùng gật đầu.
— Ừ, ừ, đúng là thấy. Phơi cả nong to.
— Chuyện thứ hai. — Tô Vãn lấy ra tờ đơn thuốc. — Cháu đến bệnh viện huyện, mua thuốc ho cho mẹ chồng cháu. Đây là đơn thuốc, có chữ ký bác sĩ, có dấu bệnh viện, đề rõ ngày hôm ấy.
Cô đặt tờ đơn thuốc cạnh tờ biên nhận.
— Chuyện thứ ba. Người đàn ông mặc áo trắng mà đồng chí Lý nhìn thấy. — Cô quay sang nhìn Lý Văn Bác, rồi lại quay về phía bàn họp. — Người ấy họ Chu, là kỹ sư ở xí nghiệp cơ khí thành phố. Cha của anh ấy là một thầy giáo về hưu ở thị trấn huyện, bị bệnh tim nặng, mấy lần suýt không qua khỏi. Anh ấy đi khắp nơi tìm sâm rừng làm thuốc cho cha.
Tiếng xì xào lại nổi lên, nhưng lần này đã khác hẳn.
— Cháu lên núi, may mắn đào được một củ sâm. — Tô Vãn nói. — Chồng cháu bảo, phải đem đến cho người hiểu thuốc xem, không được bán bừa. Anh ấy viết thư giới thiệu cháu đến gặp ông lang Trần Bá Niên ở phòng khám Đông y bệnh viện huyện.
Cô đặt lá thư gấp làm tư lên bàn.
— Đây là thư anh Phong viết. Ông lang Trần đọc xong, trả lại cho cháu.
Đại đội trưởng Trương mở lá thư ra. Ông nhận ra ngay nét chữ của Cố Trường Phong. Hồi Trường Phong còn ở đội, mỗi lần viết báo cáo, chữ cậu ta ngay ngắn, cứng cáp, cả đội ai cũng biết.
— Ông lang Trần? — Một ông lão ngồi hàng đầu bỗng lên tiếng. — Có phải ông lang Trần râu dài, ngày trước hay về các thôn nắn xương không?
— Dạ, đúng ạ.
— Ôi chao, ông ấy chữa cho tôi cái chân gãy năm nào! — Ông lão vỗ đùi. — Người ngay thẳng lắm, cả đời chưa lừa ai đồng nào!
— Củ sâm ấy, ông lang Trần xem giúp cháu, rồi giới thiệu cho kỹ sư Chu. — Tô Vãn nói tiếp. — Mọi việc đều diễn ra trong phòng khám của ông lang, có ông lang ngồi đó làm chứng từ đầu đến cuối. Người đàn ông áo trắng mà đồng chí Lý nhìn thấy, đưa cho cháu một vật gì đó, chính là cái này.
Cô đặt tấm danh thiếp lên bàn.
Người cán bộ trẻ cầm lên, đọc to.
— Xí nghiệp cơ khí số hai thành phố. Kỹ sư Chu Minh Viễn. — Anh ta lật mặt sau. — Mặt sau có ghi, cảm ơn cô Tô Vãn, thôn Hạnh Hoa, đã giúp tìm thuốc cho cha tôi, nếu cần giúp đỡ xin cứ viết thư.
Cả sân kho im phăng phắc.
Tô Vãn đứng thẳng, nhìn quanh một lượt.
— Thưa đại đội trưởng, thưa bà con. Nếu ai không tin, có thể lên bệnh viện huyện hỏi ông lang Trần. Có thể đến trạm thu mua dược liệu hỏi người thu mua. Có thể viết thư cho kỹ sư Chu theo địa chỉ này. Cháu chỉ có từng ấy giấy tờ. Cháu xin để lại đây, đội cứ giữ, kiểm tra bao lâu cũng được.
Đại đội trưởng Trương xếp mấy tờ giấy lại cho ngay ngắn, rồi ngẩng lên, nhìn Vương Quế Hoa.
Ánh mắt ông không vui chút nào.
Vương Quế Hoa đứng như trời trồng, mặt đỏ bừng rồi tái dần. Bà ta không ngờ con bé này lại giữ được từng ấy giấy tờ, lại còn sắp xếp rõ ràng, đâu ra đấy như thế.
Nhưng bà ta vẫn chưa chịu thua.
— Thế… thế còn chuyện ngồi bán ở chợ đen thì sao? Tri thanh Lý tận mắt thấy nó ngồi trước cái làn, có người đến hỏi mua!
Mọi ánh mắt lại đổ dồn về phía Tô Vãn.
Đây là câu hỏi khó nhất. Tô Vãn biết, cô không thể nói dối hoàn toàn. Hôm ấy, cô thực sự đã đổi trứng lấy gạo ở bãi đất ấy. Nhưng cô cũng biết, trong căn phòng này, có một người còn sợ câu hỏi ấy hơn cả cô.
Cô quay người lại, nhìn thẳng vào Lý Văn Bác.
— Đồng chí Lý. — Cô nói, giọng vẫn nhẹ nhàng. — Đồng chí nói, đồng chí nhìn thấy cháu ở bãi đất sau ga xe khách, vào buổi trưa?
Lý Văn Bác hơi khựng lại.
— Đúng vậy.
— Hôm ấy, cháu đi tắt qua bãi đất ấy để ra bến xe, thì gặp đội kiểm tra thị trường. Lúc ấy có một đứa bé bị lạc mẹ, ngồi khóc giữa bãi, cháu bế nó lên, đội kiểm tra còn khám làn của cháu. Trong làn chỉ có rơm và gói thuốc của bệnh viện. Đồng chí đội kiểm tra đã trả lại làn cho cháu, còn khen cháu một câu. Chuyện này, mẹ đứa bé ấy cũng biết, cháu có thể đi tìm chị ấy làm chứng.
Cô dừng lại một chút.
— Nhưng cháu có một điều không hiểu. Bãi đất ấy, ai cũng biết đó là chỗ gì. Người ta bảo, mỗi buổi trưa, chỉ có hai loại người đến đó. Người mua, và người bán. — Cô nhìn Lý Văn Bác, ánh mắt trong veo. — Đồng chí Lý là tri thanh, là người có học, hiểu chính sách hơn ai hết. Giữa buổi trưa, đồng chí ở bãi đất ấy làm gì? Đồng chí đến mua, hay đến bán?
Cả sân kho như nổ tung.
Lý Văn Bác đứng sững, mặt trắng bệch. Cây bút trong tay anh ta suýt nữa rơi xuống đất.
— Tôi… tôi chỉ đi ngang qua…
— Vâng, cháu cũng chỉ đi ngang qua. — Tô Vãn gật đầu. — Đồng chí đi ngang qua, nhìn thấy cháu. Cháu đi ngang qua, bị đồng chí nhìn thấy. Nếu đồng chí đi ngang qua thì không sao, mà cháu đi ngang qua lại thành đầu cơ tích trữ, thì cháu thật sự không hiểu đạo lý ở đâu.
Có người phì cười. Rồi tiếng cười lan ra, mỗi lúc một to.
— Đúng rồi! Cậu ta cũng ở đó thì cậu ta làm gì ở đó?
— Tri thanh mà cũng ra chợ đen à?
— Hay là đi bán sách vở mang từ thành phố về!
Người cán bộ trẻ từ công xã quay sang nhìn Lý Văn Bác, ánh mắt đầy dò xét. Anh ta lật cuốn sổ, ghi thêm mấy dòng.
Lý Văn Bác cảm thấy sống lưng lạnh toát. Anh ta là tri thanh, đang chờ được đề cử đi học đại học công nông binh, chờ một suất trở về thành phố. Mọi thứ đều phụ thuộc vào bản nhận xét của đội sản xuất và công xã. Chỉ cần một vết đen, một lời đồn rằng anh ta từng có mặt ở chợ đen, thì tất cả những năm tháng nhẫn nhịn ở cái thôn nghèo này sẽ đổ sông đổ biển.
Anh ta vội vàng cúi đầu.
— Thưa đại đội trưởng, thưa đồng chí cán bộ. Có lẽ tôi đã nhìn nhầm, hiểu nhầm. Hôm ấy tôi đi tìm hiệu sách cũ, lạc đường nên đi qua đó, nhìn thấy đồng chí Tô Vãn từ xa, không rõ lắm. Tôi xin rút lại lời làm chứng của mình. Tôi xin lỗi đồng chí Tô Vãn.
Anh ta nói xong, ngồi phịch xuống ghế, cúi gằm mặt, không dám nhìn ai.
Tô Kiều Kiều quay sang nhìn anh ta, mặt cắt không còn giọt máu.
Người mà cô ta tin tưởng nhất, người cô ta mơ tưởng ngày đêm, vừa mới bỏ rơi cô ta và mẹ cô ta giữa sân, trước mặt cả đội sản xuất, chỉ bằng một câu xin lỗi.
Đại đội trưởng Trương đứng dậy. Ông gõ tẩu thuốc xuống bàn ba cái, tiếng gõ khô khốc vang khắp sân.
— Được rồi! Chuyện đã rõ ràng.
Cả sân im bặt.
— Tô Vãn hái thuốc bán cho trạm thu mua của nhà nước, có biên nhận. Mua thuốc cho mẹ chồng ở bệnh viện, có đơn thuốc. Củ sâm đào được trên núi, qua tay ông lang Trần làm chứng, bán cho người cần chữa bệnh, có danh thiếp, có địa chỉ. Đội sản xuất sẽ viết thư hỏi lại cho chắc chắn, nhưng tôi thấy, chuyện này không có gì sai trái.
Ông quay sang nhìn Vương Quế Hoa, giọng nghiêm hẳn.
— Còn chị Quế Hoa. Chưa có chứng cứ, đã đem chuyện của con gái mình đi rêu rao khắp thôn, lại còn đứng ra đây yêu cầu phê bình. Chị làm mẹ kiểu gì vậy? Tôi đã nhắc chị một lần ở nhà họ Tô rồi. Đây là lần thứ hai. Chị liệu mà giữ mồm giữ miệng. Lần sau còn tung tin bậy bạ gây mất đoàn kết trong đội, tôi sẽ đưa lên công xã!
Vương Quế Hoa run lên, môi mấp máy, nhưng không nói được câu nào.
— Cả cô nữa, Kiều Kiều. — Đại đội trưởng quay sang Tô Kiều Kiều. — Chuyện ở bến giặt, tôi nghe hết rồi. Con gái mười tám tuổi, không lo làm ăn, lo đi đặt điều cho chị mình. Cô không biết xấu hổ à?
Tô Kiều Kiều òa khóc, ôm mặt chạy ra khỏi sân kho.
Vương Quế Hoa không nói một lời, kéo Tô Đại Hữu lủi thủi đi theo. Lúc đi ngang qua Tô Vãn, bà ta liếc cô một cái, ánh mắt vừa hận vừa sợ.
Tô Vãn không nhìn bà ta. Cô chỉ cúi đầu chào đại đội trưởng, rồi quay về chỗ ngồi.
Lúc cô đi ngang qua, mấy người đàn bà lúc nãy dịch ghế ra xa, giờ lại vội vàng kéo ghế lại gần, cười cười làm lành.
— Vãn ơi, thím biết ngay là cháu không phải người như thế mà…
— Cái con Kiều Kiều ấy, độc thật đấy…
Tô Vãn chỉ mỉm cười, không nói gì.
Ở cuối sân, một bóng người cao lớn chống nạng đứng trong bóng tối, cạnh gốc cây hòe già. Không biết anh đã đứng đó từ lúc nào.
Tô Vãn nhìn thấy anh, sững người.
Anh không nói gì, chỉ khẽ gật đầu với cô.
Tối hôm ấy, khi buổi họp giải tán, người ta thấy Cố Trường Phong chống nạng, đi chậm rãi bên cạnh vợ mình về nhà. Con đường đất từ sân kho về nhà họ Cố không dài, nhưng hai người đi rất lâu.
Trăng lên cao, soi rõ hai cái bóng in trên mặt đường, một cao một thấp, đi sát bên nhau.
— Anh ra từ lúc nào vậy? — Tô Vãn hỏi.
— Từ lúc bà ấy đứng lên.
— Sao anh không vào?
— Em bảo anh đừng ra mặt. — Cố Trường Phong nói. — Anh chỉ đứng đó. Nếu em cần, anh ở đó.
Tô Vãn không nói gì nữa. Cô chỉ đi chậm lại, để bước chân mình khớp với nhịp nạng của anh.
Sáng hôm sau, thằng Hổ con nhà họ Triệu bị mẹ nó xách tai đến tận cổng nhà họ Cố, bắt đứng xin lỗi Tiểu Nha.
Từ lúc Tô Vãn hứa, chưa đến ba ngày.
Cùng đêm ấy, ở bờ suối đầu thôn, dưới gốc liễu già, Tô Kiều Kiều ngồi khóc một mình.
Cô ta khóc đến khản cả giọng, hai mắt sưng húp. Gió đêm tháng ba còn lạnh, thổi qua mặt nước, làm mấy cành liễu đung đưa, xào xạc như tiếng người thì thầm.
Không biết bao lâu sau, có tiếng bước chân giẫm lên cỏ khô phía sau lưng.
Tô Kiều Kiều quay phắt lại. Dưới ánh trăng, Lý Văn Bác đứng đó, hai tay đút túi quần, áo sơ mi trắng nổi bật trong bóng tối.
— Anh Văn Bác!
Cô ta đứng bật dậy, lao tới, định ôm lấy anh ta như mọi lần. Nhưng Lý Văn Bác lùi lại một bước, giữ khoảng cách.
Tô Kiều Kiều khựng lại, tay vẫn còn giơ lơ lửng giữa không trung.
— Anh… anh giận em à?
— Kiều Kiều. — Lý Văn Bác thở dài, giọng vẫn ôn tồn như mọi khi, nhưng có gì đó lạnh hơn. — Em có biết hôm nay em và mẹ em đã làm gì không?
— Em… em chỉ muốn cho con Vãn mất mặt thôi mà. Anh chẳng nói với em là anh nhìn thấy nó ở chợ đen hay sao? Em tưởng…
— Anh nói với em, là nói chuyện riêng. — Lý Văn Bác ngắt lời. — Anh có bảo em đem ra bến giặt nói với cả thôn không? Anh có bảo mẹ em đứng lên giữa buổi họp, gọi thẳng tên anh ra làm chứng không?
Tô Kiều Kiều sững người.
— Nhưng mà… anh cũng đồng ý đứng ra mà…
— Đến nước ấy, anh không đứng ra được à? — Giọng Lý Văn Bác bắt đầu gắt lên, rồi anh ta kìm lại, hạ giọng. — Em có biết, hôm nay cán bộ công xã đã ghi tên anh vào sổ không? Em có biết, cuối năm nay đội sản xuất phải viết bản nhận xét cho từng tri thanh không? Anh chờ suốt bốn năm trời, chỉ chờ một suất đề cử đi học. Bây giờ chỉ vì chuyện của mẹ con em, người ta bắt đầu hỏi anh đến chợ đen làm gì.
Tô Kiều Kiều há miệng, không nói được câu nào.
Cô ta chưa bao giờ thấy Lý Văn Bác như thế này. Trong mắt cô ta, anh luôn là người nho nhã, ôn hòa, nói năng nhỏ nhẹ, biết đọc thơ, biết kể chuyện thành phố. Là người duy nhất trong cái thôn nghèo này khiến cô ta tin rằng, một ngày nào đó, cô ta sẽ được rời khỏi đây, được sống trong một căn nhà có điện, có nước máy, được đi trên những con phố rải nhựa.
Chính vì người đàn ông ấy, cô ta đã từ chối cuộc hôn nhân với nhà họ Cố. Chính vì người đàn ông ấy, cô ta đã đẩy chị mình vào chỗ gả thay.
— Anh Văn Bác… — Giọng cô ta run run. — Anh từng nói, khi nào anh được về thành phố, anh sẽ đưa em đi cùng…
Lý Văn Bác im lặng một lúc.
Rồi anh ta đưa tay ra, vuốt nhẹ mái tóc Tô Kiều Kiều. Động tác dịu dàng như mọi lần, nhưng ánh mắt anh ta lại nhìn đi chỗ khác, nhìn về phía những ngọn đèn dầu leo lét của thôn Hạnh Hoa.
— Anh nói vậy, thì anh vẫn nhớ. — Anh ta nói. — Chỉ là bây giờ, em phải ngoan một chút. Đừng gây chuyện nữa. Chuyện của chị em, từ nay đừng nhắc đến nữa, càng không được kéo anh vào. Em hiểu chưa?
Tô Kiều Kiều gật đầu lia lịa, nước mắt lại trào ra, nhưng lần này là nước mắt nhẹ nhõm.
— Em hiểu, em hiểu rồi. Em sẽ ngoan.
Lý Văn Bác khẽ cười, vỗ nhẹ lên vai cô ta, rồi quay người đi.
Đi được một đoạn, khi bóng Tô Kiều Kiều đã khuất sau hàng liễu, nụ cười trên môi anh ta biến mất.
Anh ta dừng lại bên đường, nhìn về phía cuối thôn, nơi có ngôi nhà đất của nhà họ Cố.
Tô Vãn.
Hôm nay, người đàn bà ấy đứng giữa sân kho, trước mặt mấy chục người, trả lời từng câu hỏi bình tĩnh như một cán bộ đọc báo cáo. Giấy tờ sắp xếp đâu ra đấy. Lời lẽ chặt chẽ, không để hở một chỗ nào. Và câu hỏi cuối cùng, cô ta hỏi thẳng vào chỗ yếu nhất của anh ta, như một nhát dao chọc đúng vào khe áo giáp.
Một cô gái nông thôn mười chín tuổi, học hết tiểu học, cả đời chưa ra khỏi công xã. Làm sao có thể như vậy?
Lý Văn Bác nhớ lại, trước khi lấy chồng, Tô Vãn là người như thế nào. Một cô gái nhút nhát, lúc nào cũng cúi đầu, bị mẹ kế mắng không dám cãi một câu, nhìn thấy tri thanh thành phố thì đỏ mặt tránh đi.
Người đàn bà đứng giữa sân kho hôm nay, không phải là cô gái ấy.
Anh ta nheo mắt lại, ánh nhìn tối sầm.
— Thú vị thật. — Anh ta lẩm bẩm. — Cô càng thế này, tôi lại càng muốn biết, rốt cuộc cô là ai.
Gió đêm thổi qua, cuốn đi câu nói ấy, không ai nghe thấy.
Nửa tháng sau, khi lúa xuân đã cấy xong, Tô Vãn đưa cả nhà lên huyện.
Đây là việc cô đã tính từ lâu. Ông lang Trần dặn, khi nào rảnh thì đưa mẹ chồng và Trường Phong lên cho ông xem. Cô cũng muốn biết, sau hơn một tháng uống nước linh tuyền, bệnh phổi của bà Lưu và vết thương ở chân của Trường Phong đã khá lên đến đâu. Có những điều cô cảm nhận được bằng tay, nhưng cô cần một bác sĩ thật sự xác nhận, bằng giấy tờ, bằng phim chụp.
Hơn nữa, cô có một lý do khác.
Lời đồn trong thôn đã tắt, nhưng có một lời đồn khác, lâu đời hơn, vẫn còn đó. Lời đồn rằng Cố Trường Phong sẽ tàn phế cả đời. Lời đồn ấy, từ ngày anh trở về, đã đi theo anh như một cái bóng, đè nặng lên cả nhà họ Cố.
Cô muốn tự tay xóa bỏ nó.
Chú Ba đánh xe bò đưa cả nhà ra công xã từ lúc gà gáy. Bà Lưu được lót một tấm chăn dày ngồi giữa xe, Tiểu Nha ngồi cạnh mẹ, mắt tròn xoe nhìn mọi thứ xung quanh. Đây là lần đầu tiên cô bé được lên huyện. Cố Trường Phong ngồi ở đầu xe, nạng gỗ đặt bên cạnh, lặng lẽ nhìn những thửa ruộng xanh mướt trôi qua.
Từ công xã, cả nhà đi xe khách lên huyện. Chiếc xe khách cũ kỹ, chật ních người, mùi khói dầu và mùi mồ hôi trộn lẫn. Tô Vãn chen lên trước, giành được hai chỗ ngồi, một cho bà Lưu, một cho Trường Phong. Cô và Tiểu Nha đứng bên cạnh, bám vào thanh sắt, lắc lư theo từng ổ gà trên đường.
Đến bệnh viện huyện, việc đầu tiên là đến phòng khám Đông y.
Ông lang Trần vẫn ngồi sau chiếc bàn gỗ, vẫn mái tóc bạc trắng, vẫn bộ râu dài. Thấy Tô Vãn dẫn cả nhà vào, ông đặt cuốn sách thuốc xuống, đứng dậy.
— Đến rồi đấy à. Lão đợi mãi.
Ông bắt mạch cho bà Lưu trước. Ngón tay ông đặt trên cổ tay bà rất lâu, mắt khép hờ. Rồi ông bảo bà ho thử một tiếng, ông nghiêng đầu nghe ngực bà, gõ nhẹ lên lưng bà.
Lúc ông mở mắt ra, trong ánh mắt có một tia kinh ngạc.
— Chị bị bệnh phổi bao lâu rồi?
— Dạ, bảy tám năm rồi ạ. — Bà Lưu đáp. — Từ năm ông nhà tôi mất, tôi ho suốt, mùa đông ho ra cả máu.
— Bảy tám năm. — Ông lang Trần gật gù. — Mạch phổi của chị bây giờ, không giống người bệnh bảy tám năm. Phổi còn yếu, nhưng đã ấm lên, đã có sinh khí. Hơi thở sâu hơn, đờm ít đi. Chị uống thuốc gì vậy?
Bà Lưu nhìn sang Tô Vãn.
— Dạ, con dâu tôi sắc thuốc cho tôi uống. Nó bảo là thuốc nam bà nó dạy. Rồi ngày nào nó cũng nấu cháo, hầm canh cho tôi ăn.
Ông lang Trần quay sang nhìn Tô Vãn. Ánh mắt ông rất sâu, như muốn nhìn thấu điều gì.
— Cô dùng bài thuốc gì?
— Dạ, bách bộ, cát cánh, cam thảo, thêm một ít lá hẹ với mật ong ạ. — Tô Vãn đáp, giọng bình thản. — Cháu sắc bằng nước suối trên núi. Bà cháu bảo, nước suối đầu nguồn sắc thuốc thì tốt hơn nước giếng.
Đó là sự thật. Chỉ có điều, cô không nói, dòng suối đầu nguồn ấy nằm trong miếng ngọc bội cô đeo trên cổ.
Ông lang Trần im lặng một lúc, rồi gật đầu.
— Bài thuốc không sai. Có lẽ nước suối trên núi Ngọa Ngưu đúng là tốt thật. — Ông nói. — Chị cứ uống tiếp. Lão kê thêm một đơn bổ phế, uống xen kẽ. Mùa đông này, chị sẽ không ho ra máu nữa.
Bà Lưu nghe vậy, nước mắt rưng rưng, nắm chặt tay con dâu không buông.
Đến lượt Cố Trường Phong.
Ông lang Trần bảo anh ngồi xuống ghế, xắn ống quần lên. Ông xem vết sẹo dài trên bắp chân trái, ấn nhẹ dọc theo xương ống chân, hỏi anh từng chỗ đau hay không đau, tê hay không tê. Rồi ông bảo anh co duỗi các ngón chân, xoay cổ chân, nhấc chân lên khỏi mặt đất.
Trường Phong làm theo từng động tác. Các ngón chân cử động linh hoạt. Cổ chân xoay được trọn một vòng. Bắp chân, vốn đã teo đi sau mấy tháng nằm một chỗ, giờ đã bắt đầu có cơ bắp trở lại.
Ông lang Trần ngồi thẳng người dậy, vuốt râu, im lặng rất lâu.
— Lão chữa xương mấy chục năm. — Ông nói chậm rãi. — Chưa thấy ai hồi phục nhanh như thế này. Thằng Phong, đi chụp phim đi. Lão viết giấy cho, sang khoa ngoại tìm bác sĩ Tôn. Lão muốn xem trong xương nó thế nào.
Khoa ngoại của bệnh viện huyện nằm ở dãy nhà chính, tường quét vôi xanh, hành lang dài, mùi thuốc sát trùng nồng nặc.
Bác sĩ Tôn là một người đàn ông ngoài năm mươi, đeo kính cận dày, tóc đã hoa râm. Ông là người đã khám cho Trường Phong ba tháng trước, khi anh vừa từ quân y viện chuyển về địa phương. Khi nhìn thấy anh chống nạng bước vào, ông còn nhớ ngay.
— Đồng chí Cố à? Đồng chí đến tái khám? — Ông cầm tờ giấy giới thiệu của ông lang Trần, đọc qua. — Ông lang Trần bảo tôi chụp phim cho đồng chí. Được, sang phòng chụp đi.
Phòng chụp phim ở cuối hành lang, cái máy chụp cũ kỹ kêu ù ù. Chờ rửa phim mất gần một tiếng đồng hồ. Cả nhà ngồi đợi trên chiếc ghế gỗ dài ngoài hành lang. Tiểu Nha mệt quá, ngủ gục trên đùi chị dâu. Bà Lưu thì cứ đứng lên ngồi xuống, lo lắng không yên.
Cố Trường Phong ngồi im, hai tay đặt trên đầu nạng, mắt nhìn thẳng vào bức tường trước mặt.
Tô Vãn biết anh đang căng thẳng. Ba tháng trước, cũng ở hành lang này, anh đã nghe bác sĩ nói, xương liền được, nhưng dây thần kinh bị tổn thương nặng, khả năng đi lại bình thường rất thấp, phải chuẩn bị tinh thần chống nạng cả đời.
Cô đưa tay ra, đặt lên mu bàn tay anh.
Anh hơi giật mình, quay sang nhìn cô. Rồi bàn tay anh lật lại, nắm lấy tay cô. Không nói gì, chỉ nắm thật chặt.
Cuối cùng, cô y tá gọi tên.
Bác sĩ Tôn kẹp hai tấm phim lên tấm kính có đèn sáng phía sau. Một tấm là phim chụp ba tháng trước, lấy từ hồ sơ cũ. Một tấm là phim vừa chụp hôm nay.
Ông nhìn tấm phim cũ, rồi nhìn tấm phim mới. Rồi lại nhìn tấm phim cũ. Ông tháo kính ra, lau, đeo lại, nhìn thêm một lần nữa.
— Cái này… — Ông lẩm bẩm. — Có nhầm phim không đấy?
— Không nhầm đâu bác sĩ. — Cô y tá nói. — Cháu ghi tên cẩn thận rồi.
Bác sĩ Tôn quay lại, nhìn Cố Trường Phong như nhìn một sinh vật lạ.
— Đồng chí Cố. Ba tháng trước, xương ống chân trái của đồng chí gãy làm ba đoạn, đoạn giữa còn có mảnh vỡ, chỗ nối liền rất kém. Tôi đã nói với đồng chí, phải ít nhất một năm xương mới liền chắc, mà liền rồi cũng chưa chắc đi lại được bình thường.
Ông chỉ vào tấm phim mới.
— Còn bây giờ, đồng chí nhìn đi. Xương đã liền hoàn toàn. Chỗ nối dày, chắc, không có dấu hiệu viêm. Mảnh vỡ đã được bao bọc lại. Tôi làm bác sĩ ngoại khoa hai mươi sáu năm, tôi chưa từng thấy xương người lớn liền nhanh như thế này. Ba tháng, mà như ba năm.
Bà Lưu bịt miệng, nước mắt trào ra.
Bác sĩ Tôn bảo Trường Phong nằm lên giường khám. Ông dùng một cây búa cao su nhỏ, gõ vào đầu gối, gõ vào gót chân. Ông dùng một chiếc kim nhỏ, chạm nhẹ lên da bắp chân, lòng bàn chân, hỏi anh có cảm giác không.
Có. Ở chỗ nào cũng có.
— Thần kinh đã hồi phục. — Bác sĩ Tôn nói, giọng như không tin vào chính mình. — Không phải hồi phục một phần, mà là gần như hoàn toàn. Đồng chí đã làm gì vậy? Uống thuốc gì? Tập luyện thế nào?
Cố Trường Phong ngồi dậy, nhìn sang Tô Vãn.
— Vợ tôi xoa bóp cho tôi mỗi tối. — Anh nói. — Sắc thuốc cho tôi uống mỗi ngày. Ngâm chân bằng nước lá thuốc. Mỗi sáng, cô ấy bắt tôi tập co duỗi chân một trăm lần.
Bác sĩ Tôn nhìn Tô Vãn, rồi nhìn sang ông lang Trần vừa bước vào phòng.
— Ông Trần, ông nghe thấy chưa?
— Lão nghe rồi. — Ông lang Trần vuốt râu, mắt cười cười. — Lão đã bảo mà. Con dâu nhà họ Cố này, có bàn tay của người làm thuốc.
Bác sĩ Tôn ngồi xuống bàn, cầm bút, viết một mạch vào sổ khám bệnh. Viết xong, ông xé tờ giấy, đưa cho Trường Phong.
— Đồng chí cầm lấy. Đây là giấy xác nhận tình trạng sức khỏe, tôi ghi rõ, xương đã liền, thần kinh hồi phục, có thể bắt đầu tập đi không cần nạng. Bắt đầu từ từ, mỗi ngày tăng dần quãng đường. Một tháng nữa, quay lại cho tôi xem.
Ông ngừng lại một chút, rồi nói thêm.
— Còn nữa. Tôi nghĩ, đồng chí nên báo cáo về đơn vị cũ. Với tình trạng này, nếu tập luyện tốt, tôi không thấy có lý do gì đồng chí không thể quay lại công tác.
Cố Trường Phong cầm tờ giấy, ngón tay hơi run.
Anh đọc đi đọc lại mấy dòng chữ trên đó. Có thể bắt đầu tập đi không cần nạng. Có thể quay lại công tác.
Ba tháng trước, anh rời khỏi căn phòng này với một câu nói đã đè nặng lên vai anh suốt bao đêm không ngủ. Phải chuẩn bị tinh thần chống nạng cả đời.
Hôm nay, anh rời khỏi căn phòng này với một tờ giấy khác.
Lúc ra khỏi cổng bệnh viện, nắng chiều đã ngả vàng. Tiểu Nha chạy lon ton phía trước, tay cầm cái bánh bao nhân thịt chị dâu vừa mua cho, vừa đi vừa hát. Bà Lưu đi chậm phía sau, cứ chốc chốc lại đưa tay lau mắt.
Cố Trường Phong đi bên cạnh Tô Vãn, nhịp nạng chậm rãi.
Đi được một đoạn, anh bỗng dừng lại.
— Tô Vãn.
— Vâng?
Anh nhìn cô rất lâu, như muốn nói điều gì. Cuối cùng, anh chỉ nói một câu.
— Cảm ơn em.
Ba chữ, nói rất khẽ. Nhưng Tô Vãn nghe thấy trong đó, rất nhiều thứ.
Từ hôm ở huyện về, sân nhà họ Cố mỗi sáng đều có một cảnh tượng mới.
Trời vừa hửng sáng, khi sương còn đọng trên lá táo, Cố Trường Phong đã ra sân. Anh dựng nạng vào gốc táo, rồi bám vào hàng rào tre, tập đi từng bước một.
Bước đầu tiên, chân trái run lên, anh phải dồn hết sức vào chân phải. Bước thứ hai, đầu gối khuỵu xuống một chút, anh nghiến răng, đứng thẳng lại. Bước thứ ba, thứ tư, thứ năm. Mồ hôi lấm tấm trên trán, chảy xuống thái dương, thấm ướt cổ áo.
Tô Vãn đứng ở đầu kia của hàng rào, không đỡ, không giục. Cô chỉ đứng đó, đợi anh đi đến.
Đó là cách cô chọn. Kiếp trước, cô từng đọc nhiều tài liệu về phục hồi chức năng. Cô biết, người bị thương lâu ngày, điều khó nhất không phải là cơ thể, mà là nỗi sợ. Sợ ngã, sợ đau, sợ thất bại, sợ người khác nhìn thấy mình yếu đuối. Nếu cô đứng bên cạnh đỡ anh, anh sẽ mãi dựa vào cô. Cô phải để anh tự đi, tự ngã, tự đứng dậy.
Ngày thứ nhất, anh đi được mười bước, vịn hàng rào.
Ngày thứ ba, hai mươi bước.
Ngày thứ năm, anh buông một tay khỏi hàng rào.
Ngày thứ bảy, Tiểu Nha đi học về, đứng ở cổng, nhìn thấy anh trai đang đứng giữa sân, không vịn vào đâu cả. Cô bé đánh rơi cả túi sách, há hốc miệng.
— Anh! Anh đứng được rồi!
Cố Trường Phong quay lại nhìn em gái, mỉm cười.
Lần đầu tiên sau bao nhiêu tháng, Tiểu Nha thấy anh trai mình cười rạng rỡ như vậy. Không phải cái nhếch môi thoáng qua, mà là một nụ cười thật sự, sáng cả gương mặt.
Bà Lưu nghe tiếng con gái reo, chạy ra khỏi bếp, tay còn cầm cái muôi. Nhìn thấy con trai đứng giữa sân, bà đứng sững lại, rồi đưa tay ôm lấy ngực, khóc nấc lên.
— Phong ơi… con ơi…
Đêm ấy, khi cả nhà đã ngủ, Tô Vãn ngồi một mình bên bàn, ghi chép vào cuốn sổ nhỏ. Cô ghi lại từng ngày, anh đi được bao nhiêu bước, chân có sưng không, có đau không, cô đã pha bao nhiêu nước linh tuyền vào thuốc.
Cố Trường Phong ngồi trên giường, nhìn cô viết.
— Em ghi những gì vậy?
— Ghi tiến độ hồi phục của anh. — Tô Vãn không ngẩng đầu. — Một tháng nữa lên huyện, bác sĩ Tôn sẽ hỏi. Em muốn có số liệu đầy đủ.
— Số liệu. — Cố Trường Phong lặp lại, giọng có chút buồn cười. — Em nói chuyện cứ như cán bộ kỹ thuật vậy.
Ngòi bút của Tô Vãn khựng lại một nhịp.
— Bà nội em dạy, làm gì cũng phải ghi chép cẩn thận. — Cô nói, rồi viết tiếp.
Cố Trường Phong không hỏi thêm. Nhưng anh nhìn cô thêm một lúc rất lâu, ánh mắt sâu thẳm.
Ngày thứ mười bốn, một buổi sáng đầu tháng tư, Cố Trường Phong bước ra khỏi cổng nhà họ Cố.
Không có nạng.
Anh mặc bộ quân phục đã bạc màu, chiếc áo Tô Vãn vừa giặt sạch, phơi khô, là phẳng bằng cái bàn là than mượn của thím Lưu. Anh bước đi chậm rãi, từng bước một, chân trái vẫn còn hơi gượng, nhưng đã vững vàng. Lưng anh thẳng tắp, như cây bạch dương mọc giữa đồng.
Tô Vãn đi bên cạnh anh. Tiểu Nha chạy lon ton phía trước. Bà Lưu đứng ở cổng nhìn theo, không ngừng lau nước mắt.
Họ đi về phía sân kho, nơi đội sản xuất đang tập trung chuẩn bị ra đồng làm cỏ lúa.
Con đường từ nhà họ Cố đến sân kho đi ngang qua giữa thôn. Hai bên đường, nhà nào cũng có người. Bà cụ ngồi nhặt rau trước cửa. Mấy người đàn ông vác cuốc đi ngang. Đám trẻ con chơi đánh khăng giữa đường.
Rồi từng người một, họ dừng lại.
Bà cụ nhặt rau ngẩng lên, nhìn thấy người đàn ông mặc quân phục đi qua trước mặt, cái rổ rau rơi khỏi tay lúc nào không biết.
Mấy người đàn ông vác cuốc đứng sững giữa đường, há hốc miệng.
Đám trẻ con ngừng chơi, đứng thành một hàng, mắt tròn xoe.
— Kia… kia có phải thằng Phong nhà họ Cố không?
— Nó đi được rồi à? Không chống nạng?
— Trời đất ơi, chẳng phải người ta bảo nó tàn phế cả đời hay sao?
Tiếng xôn xao lan nhanh như lửa cháy rơm. Người này gọi người kia, nhà này chạy sang nhà nọ. Chỉ chốc lát, hai bên đường đã đông nghịt người, ai cũng ngó cổ ra nhìn, như đang xem một phép lạ.
Cố Trường Phong không dừng lại, cũng không nhìn ai. Anh chỉ đi, từng bước một, vững vàng, đều đặn, như đang đi duyệt binh.
Đến sân kho, đại đội trưởng Trương đang đứng giữa sân phân công việc. Nhìn thấy anh, ông đánh rơi cả cái tẩu thuốc xuống đất.
— Phong! Cậu… cậu…
Cố Trường Phong dừng lại trước mặt ông, đứng nghiêm, đưa tay lên chào theo kiểu nhà binh.
— Báo cáo đại đội trưởng. Cố Trường Phong, chân đã lành. Xin được đăng ký đi làm công điểm từ hôm nay.
Đại đội trưởng Trương đứng nhìn anh rất lâu. Ông là người đã nhìn Trường Phong lớn lên. Ông đã tiễn anh đi bộ đội năm mười tám tuổi. Ông đã đứng ở đầu thôn đón anh về, ba tháng trước, khi anh được khiêng xuống từ xe quân y, hai chân quấn băng trắng, gương mặt xám ngoét.
Bây giờ, chàng trai ấy đứng trước mặt ông, thẳng lưng, ánh mắt sáng rực.
Đại đội trưởng Trương bước tới, vỗ mạnh lên vai anh mấy cái, giọng khàn đi.
— Tốt! Tốt lắm! Thằng nhóc này, tốt lắm!
Cả sân kho vỡ òa trong tiếng reo hò.
Ở góc sân, gần đống nông cụ, Tô Kiều Kiều đứng lặng như tượng đá.
Hôm nay cô ta ra đồng làm cỏ, là bị mẹ bắt đi để kiếm thêm công điểm. Cô ta đứng đó, tay cầm cái cào cỏ, nhìn người đàn ông mặc quân phục giữa sân.
Cao lớn. Thẳng lưng. Gương mặt góc cạnh, ánh mắt sáng như sao. Bộ quân phục bạc màu khoác trên người anh, vẫn toát ra một vẻ oai phong mà không một người đàn ông nào trong thôn này có được.
Đây là người đàn ông mà cô ta từng chê là tàn phế.
Đây là người đàn ông mà cô ta đã từ chối, để chị cô ta gả thay.
Tô Kiều Kiều nhìn sang người phụ nữ đứng bên cạnh anh. Tô Vãn mặc chiếc áo hoa mới, may từ xấp vải mua trên huyện, tóc tết gọn gàng, gương mặt hồng hào, đôi mắt cong cong đang mỉm cười nhìn chồng.
Một cảm giác chua xót, cay đắng, khó chịu đến tột cùng, bỗng dâng lên trong ngực Tô Kiều Kiều.
Cô ta siết chặt cán cào, siết đến mức các đốt ngón tay trắng bệch.
Không. Không thể nào. Chắc chắn chỉ là may mắn thôi. Anh ta chỉ đi được vài bước thôi. Rồi sẽ lại ngã. Rồi sẽ lại què. Anh Văn Bác của cô ta mới là người có tương lai, mới là người sẽ đưa cô ta về thành phố.
Cô ta tự nói với mình như vậy, lặp đi lặp lại.
Nhưng không hiểu vì sao, càng nói, cô ta càng thấy trong lòng trống rỗng.
Đám người trong sân kho vẫn reo hò không dứt. Tiểu Nha nhảy cẫng lên, kéo tay chị dâu, giọng trong veo vang khắp sân.
— Chị ơi chị! Mọi người thấy rồi! Mọi người thấy anh em đi được rồi!
Tô Vãn cúi xuống, ôm lấy cô bé, mắt cay cay.
— Ừ. Ai cũng thấy rồi.
Cô ngẩng lên, nhìn người đàn ông đứng giữa đám đông.
Như cảm nhận được ánh mắt cô, Cố Trường Phong quay đầu lại. Giữa biển người ồn ào, ánh mắt hai người gặp nhau.
Anh không cười. Nhưng ánh mắt anh lúc ấy, dịu dàng đến mức khiến tim cô hẫng đi một nhịp.
Từ hôm ấy, ở thôn Hạnh Hoa, không còn ai nhắc đến hai chữ tàn phế nữa.
Thay vào đó, người ta kể với nhau một câu chuyện mới. Rằng con dâu nhà họ Cố có bàn tay thần, chữa khỏi cái chân mà cả bệnh viện huyện chịu bó tay. Rằng nhà họ Cố đúng là có phúc, cưới được một cô con dâu như thế.
Còn nhà họ Tô, thì người ta không muốn nhắc đến nữa.
Anh ấy đứng dậy rồi.
Mười ngày sau, người đưa thư của bưu điện công xã đạp xe đến tận cổng nhà họ Cố.
Đó là một chàng trai trẻ, mặc đồng phục màu xanh lá cây, chiếc xe đạp cũ có cái túi vải to treo sau yên. Anh ta dựng xe, lục trong túi ra một phong thư dày, cầm hai tay đưa vào.
— Thư của đồng chí Cố Trường Phong. Thư từ quân khu gửi về, có dấu ưu tiên.
Cả nhà đều ra sân.
Phong thư màu vàng nâu, giấy dày, góc trên có in hàng chữ đỏ của văn phòng quân khu. Dưới đó là dòng chữ viết tay, nét chữ mạnh mẽ, nghiêng nghiêng.
Cố Trường Phong cầm phong thư, nhìn nét chữ ấy rất lâu.
— Là thư của chính ủy Hàn. — Anh nói khẽ.
Anh mang thư vào phòng, ngồi xuống bên bàn, cẩn thận bóc ra. Bên trong có ba trang giấy viết kín chữ, và một tờ công văn có đóng dấu.
Tô Vãn không đi theo vào. Cô biết, có những việc người ta cần ở một mình. Cô ra bếp, nhóm lửa, nấu nồi chè đậu xanh mà Tiểu Nha đòi từ hôm qua.
Nhưng tâm trí cô thì không ở trong nồi chè.
Chính ủy Hàn. Cô nhớ cái tên ấy. Trong những câu chuyện hiếm hoi Trường Phong kể về quân ngũ, cái tên ấy xuất hiện nhiều nhất. Người đã đưa anh vào đơn vị trinh sát. Người đã dạy anh đọc bản đồ, dạy anh cách sống sót trong rừng. Người đã đứng bên giường bệnh khi anh tỉnh lại ở quân y viện, nắm tay anh nói, thằng nhóc, mày phải sống.
Một lá thư từ người ấy, chắc chắn không chỉ là lời hỏi thăm.
Đến tối, khi bà Lưu và Tiểu Nha đã ngủ, Tô Vãn mới bưng bát chè vào phòng.
Cố Trường Phong vẫn ngồi bên bàn. Ba trang thư được xếp ngay ngắn trước mặt anh, cạnh tờ công văn. Anh ngồi đó, không làm gì, chỉ nhìn ngọn đèn dầu.
Tô Vãn đặt bát chè xuống, ngồi đối diện anh.
— Chính ủy viết gì vậy anh?
Cố Trường Phong im lặng một lúc, rồi đẩy lá thư sang phía cô.
— Em đọc đi.
Tô Vãn cầm lên. Nét chữ của chính ủy Hàn mạnh mẽ, phóng khoáng, có chỗ nét bút ấn mạnh đến mức làm thủng cả giấy.
Ông viết rằng, ông đã nhận được thư báo cáo của đại đội trưởng Trương, kèm theo bản sao giấy xác nhận sức khỏe của bác sĩ Tôn bệnh viện huyện. Ông viết rằng, cả đơn vị khi nghe tin đều không tin nổi, đã chuyền tay nhau đọc lá thư ấy đến mức nhàu nát. Ông viết rằng, mấy người đồng đội anh cứu ra khỏi trận địa năm ấy, khi biết tin, đã khóc như trẻ con.
Rồi đến trang thứ hai, giọng văn chuyển sang nghiêm túc.
Quân khu đang thành lập một tổ công tác đặc biệt, phụ trách huấn luyện trinh sát cho các đơn vị mới. Ông cần người. Ông cần người có kinh nghiệm thực chiến, có đầu óc, có kỷ luật. Ông nghĩ ngay đến Trường Phong.
Tờ công văn kèm theo là lệnh triệu tập, yêu cầu đồng chí Cố Trường Phong, sau khi hồi phục, đến quân y viện quân khu kiểm tra sức khỏe toàn diện. Nếu đạt yêu cầu, sẽ được xem xét phục hồi công tác.
Trang thư thứ ba ngắn hơn. Chính ủy Hàn viết, giọng như một người cha.
Thằng nhóc, tao biết mày vừa lấy vợ. Đại đội trưởng Trương viết cho tao nhiều về con bé ấy. Nghe nói nó giỏi lắm. Mày suy nghĩ cho kỹ. Quân đội cần mày, nhưng gia đình cũng cần mày. Tao không ép. Dù mày chọn thế nào, tao cũng hiểu.
Tô Vãn đọc xong, đặt lá thư xuống bàn.
Cô ngẩng lên, nhìn người đàn ông ngồi đối diện. Ánh đèn dầu chập chờn, in bóng anh lên bức tường đất, cao lớn và im lặng.
— Anh muốn quay lại, phải không? — Cô hỏi.
Cố Trường Phong không trả lời ngay.
Anh nhìn ngọn đèn rất lâu. Rồi anh nói, giọng trầm và chậm.
— Năm mười tám tuổi, anh đi bộ đội. Bảy năm. Anh ăn ở trong rừng, ngủ trong hầm, có những đêm cả tiểu đội nằm chờ dưới mưa đến sáng. Anh đã nghĩ, cả đời này, anh sẽ là một người lính. Đến khi bị thương, nằm trên giường bệnh, nghe bác sĩ nói anh sẽ phải chống nạng cả đời, anh đã nghĩ, thôi, thế là hết.
Anh dừng lại.
— Rồi em đến.
Tô Vãn im lặng nghe.
— Em đến, nấu cháo cho mẹ, may áo cho Tiểu Nha, xoa chân cho anh mỗi tối. Em đứng giữa sân kho, đối mặt với cả thôn. Em đưa anh lên huyện. Em đứng ở đầu hàng rào, đợi anh đi từng bước. — Giọng anh khàn đi. — Anh đứng dậy được, là nhờ em. Nếu anh đi, thì mẹ, Tiểu Nha, căn nhà này, tất cả lại đổ lên vai em. Anh không thể làm thế.
— Anh Phong.
Tô Vãn nói khẽ, nhưng giọng rất rõ ràng.
— Anh nhìn em này.
Anh ngẩng lên.
— Em không phải vì muốn giữ anh lại, nên mới chữa chân cho anh. — Cô nói. — Em chữa chân cho anh, là vì em muốn anh được sống đúng với con người anh. Một người lính, phải được đứng thẳng. Một con chim ưng, phải được bay.
Cố Trường Phong nhìn cô, ánh mắt chấn động.
— Còn nhà mình, — Tô Vãn mỉm cười, — anh nghĩ em yếu đuối đến mức không lo nổi một căn nhà à? Mẹ đã đỡ bệnh nhiều. Tiểu Nha ngoan, lại thông minh. Em biết hái thuốc, biết trồng rau, biết kiếm tiền một cách đàng hoàng. Ông lang Trần đã hứa mua thuốc của em. Thím Lưu, chú Ba, đại đội trưởng, đều sẵn lòng giúp nhà mình. Anh lo cái gì?
— Nhưng mà…
— Hơn nữa, — Tô Vãn ngắt lời anh, — thư của chính ủy chỉ nói là kiểm tra sức khỏe, rồi xem xét phục hồi công tác. Chưa có gì chắc chắn cả. Còn chân anh, bác sĩ Tôn dặn phải tập thêm ít nhất một tháng nữa. Anh cứ tập cho thật khỏe đã. Đến lúc ấy, mình cùng nhau quyết định. Được không?
Cố Trường Phong nhìn cô rất lâu.
Rồi anh đưa tay ra, nắm lấy bàn tay cô đặt trên bàn. Bàn tay anh to, thô ráp, ấm áp.
— Mình. — Anh lặp lại chữ ấy, rất khẽ. — Em nói, mình cùng nhau quyết định.
— Vâng. — Tô Vãn gật đầu. — Mình là vợ chồng mà.
Gió đêm lùa qua khe cửa, ngọn đèn dầu chao nghiêng. Ngoài sân, cây táo già đã nở kín hoa, những cánh hoa nhỏ trắng muốt rơi lả tả trên mặt đất, như tuyết đầu xuân.
Cố Trường Phong nắm tay cô, không buông.
— Tô Vãn. — Anh nói. — Ngày em về nhà này, anh đã nói, nếu em muốn, nửa năm sau có thể ly hôn, anh không làm lỡ đời em.
Tim Tô Vãn đập mạnh một nhịp.
— Câu ấy, — anh nhìn thẳng vào mắt cô, — anh rút lại.
Tô Vãn không nói gì. Cô chỉ cúi đầu, để mặc cho bàn tay mình nằm yên trong tay anh. Khóe môi cô khẽ cong lên, còn đôi tai, dưới ánh đèn dầu, đã đỏ ửng.
Ở ngoài cửa sổ, ánh trăng đầu tháng tư trong vắt, soi xuống thôn Hạnh Hoa đang chìm trong giấc ngủ.
Nhưng ở dãy nhà tri thanh phía đông thôn, có một ngọn đèn vẫn còn sáng.
Lý Văn Bác ngồi bên bàn, trước mặt là một tờ giấy trắng. Anh ta đã ngồi như vậy rất lâu, ngòi bút chấm mực rồi lại nhấc lên, chưa viết được chữ nào.
Hôm nay ở công xã, anh ta nghe được một tin. Trạm thu mua rau của công xã đang muốn tìm người hiểu kỹ thuật trồng trọt, để thử trồng rau trong mùa đông. Cán bộ công xã nói, đã có người giới thiệu một cái tên.
Cái tên ấy là Tô Vãn.
Lý Văn Bác đặt bút xuống, khẽ cười.
Một người đàn bà nông thôn, hiểu thuốc, hiểu kỹ thuật, nói năng như cán bộ, giữ giấy tờ như kế toán. Một người chồng tàn phế, ba tháng đã đứng dậy, bác sĩ huyện cũng phải kinh ngạc.
Những chuyện như thế, nếu được người có tâm kể lại một cách khác đi, sẽ thành ra cái gì?
Anh ta cầm bút lên, và lần này, bắt đầu viết.
Hết chương ba. Mời quý vị đón nghe chương bốn: Rau trái mùa, lời tố cáo trong đêm.